LjudiRadoznala Lola

Randa Natraš iz Travnika odabrana među 14 naučnika iz cijelog svijeta

tekst: Vesna Drakulic

Postoje mnoga pitanja o planeti Zemlji na koja naučnici iz cijelog svijeta traže odgovore, a jedna od njih dolazi i iz naše zemlje. Randa Natraš je mlada naučnica iz Travnika koja je ovog ljeta predstavljala Bosnu i Hercegovinu na naučnom simpozijumu u organizaciji Međunarodne asocijacije za geodeziju (IAG) i Međunarodne asocijacije za seizmologiju i fiziku Zemljine unutrašnjosti (IASPEI) u Japanu.

Njen naučni rad „Daljinsko istraživanje ukupnog broja elektrona (TEC-a) u jonosferi korištenjem opažanja Globalnih navigacionih satelitskih sistema (GNSS) u vezi sa događajima svemirskog vremena i seizmičkom aktivnošću u Bosni i Hercegovini” je među prvim istraživanjima ovakve vrste u BiH, a u Japanu ga je predstavila naučnicima iz cijelog svijeta. Dobila je mnogo pohvala, preporuke i sugestije za dalja istraživanja, ali i ponude za buduće saradnje i finansijsku podršku od IAG-a za pokriće putnih troškova i participacije na simpozijumu zajedno sa još 13 mladih naučnika u svijetu! Osim IAG-a njen put u Japan podržali su i Opština Travnik, Zavičajni muzej Travnik i Bošnjačka zajednica kulture „Preporod“ iz Travnika.

Randin interes za satelitsku geodeziju probudila je doc.dr. Medžida Mulić. Nakon završenog studija geodezije na Građevinskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu Randa je nastavila saradnju sa doc.dr. Mulić koja joj je bila i mentorica za ovaj naučni rad. Postojala je jedna velika prepreka, a to je da za pripremanje njenog naučnog rada predstavljenog u Japanu u biblioteci na fakultetu nije bilo odgovarajuće literature. No, Randa nije dozvolila da je to omete u njenom istraživanju i zato je u konsultacijama sa svojom profesoricom literaturu pronalazila na Internetu.

„Prvobitno su korištena mjerenja GNSS stanica Evropske permentne mreže koja su dostupna na web stranici Međunarodnog GNSS servisa (IGS). Kasnije su uključene i GNSS stanice BIHPOS mreže (Pozicioni sistem BiH) čije podatke je obezbjedila Federalna geodetska uprava. Korišteni su i dodatni podaci iz istraživačkih institucija diljem svijeta koje svoje podatke sa satelita, svemirskih letjelica, opservatorija i slično pružaju besplatno za naučna istraživanja“, objašnjava Randa.

Randa Natraš na simpozijumu IAG-IASPEI 2017 u Japanu

Gledano sa aspekta geodezije, ovo naučno istraživanje bi se moglo svrstati u oblast satelitske geodezije. Ipak, potrebno je uzeti u obzir i druge naučne oblasti kao što su geofizika, fizika Sunca, fizika sistema Sunce-Zemlja i atmosferske nauke da bi se provele adekvatne analize i dobili pouzdani rezultati. Zbog toga je Randa za svoje istraživanje dosta učila i proučavala mnogo literature iz različitih oblasti.

“Naučno istraživanje bazira se na istraživanju gornjeg joniziranog sloja atmosfere (jonosfere) koja predstavlja najdominantniji izvor grešaka u aplikacijama GNSS-a u realnom vremenu, kao što su pozicioniranje i navigacija. Veličina jonosferske greške se može predstaviti ukupnim brojem elektrona na putanji signala između satelita i prijemnika. Vrijednost TEC-a mijenja se ovisno od doba dana, godišnjeg doba, položaja prijemnika, zemljinog magnetnog polja, sunčevih aktivnosti i tako dalje. Također, istraživanja u toku zadnjeg desetljeća su pokazala postojanje povezanosti između stanja u jonosferi i seizmičke aktivnosti prije i nakon pojave jakih zemljotresa“, objašnjava Randa i dodaje:

„Naučni rad prezentiran u Japanu se bazira na istraživanju varijacija jonosferskog TEC-a izračunatih iz podataka mjerenja dvofrekventnih GNSS prijemnika na području BiH za period 2014-2017. Ispitane su varijacije ukupnog broja elektrona u vrijeme najvećih solarnih događaja, te u sedmicama prije i poslije seizmičke aktivnosti oko područja Sarajeva magnitude M > 4 Rihtera.“

Randa Natraš na simpozijumu IAG-IASPEI 2017 u Japanu

U današnje vrijeme nije nimalo lako baviti se naučno-istraživačkim radom u BiH zato što on nije na nivou istraživanja koja se provode na naučnim institucijama u svijetu. Randa smatra da bi se takva situacija promijenila kada bi se naučni rad više cijenio na univerzitetima u BiH i kada bi se mladim ambicioznim naučnicima pružila prilika da nastave istraživanja na svojim fakultetima kroz različite programe stipendiranja ili zaposlenja, te dobiju mogućnost doktoriranja kroz te programe. Glavna kočnica mladim naučnicima za nastavak doktorskih studija u BiH su finansije zato što su troškovi veoma visoki. Taj problem ima i Randa i zbog nemogućnosti dobijanja stipendije ili zaposlenja na fakultetu u BiH kaže da je jedino rješenje za nastavak njenog istraživanja odlazak iz Bosne i Hercegovine. Od Austrijske službe za razmjenu studenata dobila je stipendiju i od novembra ove godine počinje njen devetomjesečni istraživački boravak na Tehničkom univerzitetu u Beču.

„Prijavljeni prijedlog istraživanja se odnosi na regionalno modeliranje jonosfere za područje Bosne i Hercegovine i Zapadnog Balkana koristeći mjerenja permanentnih GNSS stanica. Ovo istraživanje će rezultirati prvim regionalnim modelom jonosfere za ovo područje, koji može doprinijeti postizanju visoke tačnosti u GNSS pozicioniranju i navigaciji“, otkrila je Randa, koja boravak u Austriji planira iskoristiti za naučno usavršavanje, objavu naučnih publikacija, učestvovanje na naučnim skupovima, upoznavanje sa naučnicima i uspostavljanje naučnih saradnji.

Nada se da će joj se poslije toga pojaviti nove prilike koje bi joj pomogle da upiše doktorski studij. Od istraživačkog rada ne želi odustati i vjeruje da je sve moguće ako čovjek čvrsto vjeruje u sebe. Za osobu koja je od strane američkog geoprostornog magazina “xyHt” pohvaljena kao izvanredna geoprostorna stručnjakinja ispod 40 godina starosti u 2017. godini, zaista ništa ne bi trebalo biti nemoguće.

Zatvori reklamu