KulturaLjudiLjudski odnosiMjestanajnovijeNaslovna vijestPojave

Šta je muškost desničarima?

Nakon što je svijetom odjeknuo američki #MeToo, malo ko nije čuo za izraz toksična muškost ili toksični maskulinitet (engl. toxic masculinity) koji se, u pravilu, odnosi na performativ muškosti zasnovan na dominaciji nad drugima, osobito uvjerenju o nadomoći u odnosu na manjine; to je performativ zasnovan na seksualnoj agresiji, nasilju i mizoginiji.

Piše: Nikola Vučić Redakcija

Zašto kažemo da je to performativ? Pod ovim izrazom misli se na ljudski iskorak u socijalnu interakciju.

Performativom toksičnog maskuliniteta ovdje se imenuju svi oni ‘nastupi’ koji normativni društveni maskulinitet postavljaju kao kategoriju nadređenu svakoj drugoj, kao ‘mjerilo stvari’ kojem su hijerarijski podređeni svi: i maskuliniteti i feministeti.

Kako je kod Judith Butler rod performativan, odnosno kako je on nedovršen, u stalnom procesu, tako i maskulinitet iz svog toksičnog izraza može procesom emancipatorne evolucije doživjeti svoj odmak od stereotipnih, usvojenih, naučenih obrazaca.

Međutim, društvena realnost uvjerava nas da vrlo često bude prekasno, i da su žrtve toksične muškosti svuda oko nas: možda u našoj porodici, u našem naselju, na poslu, u školi.

Istina o sveprisutnom rodno zasnovanom nasilju, seksualnom zlostavljanju i uznemiravanju, koja ovih tjedana izlazi ispod tepiha bosanskohercegovačkih visokih obrazovnih institucija, pokazuje da je društvo ne samo duboko patrijarhalno, već duboko ženomrzačko, šovinističko i čak senzacionalističko u raspravama o nasilju, u raspravama o traumatskim iskustvima.

Istina o sveprisutnom nasilju, vratimo li se na početni dio teksta, istina je i o toksičnoj muškosti kojom smo okruženi; to je istina o odgoju dječaka i muškaraca koji jednog dana mogu postati nasilnici i kreatori tuđih životnih traumatičnih iskustava.

Da li je krajnje vrijeme da se tome odupremo? Već je odavno. Ali, to nije tako lak proces ni u svijetu ni ovdje na Balkanu.

Iskustva zapadnih zemalja pokazuju kako su se desničarske snage obrušile na sve one koji u javnom prostoru, u školama i na fakultetima, u medijima i na javnim raspravama, progovaraju iz perspektive kritičkog koncepta toksične muškosti.

Ali čak i bez većeg misaonnog napora moguće je naslutiti zbog čega je to tako; zbog čega desničari tako histerično i nekontrolirano izražavaju bijes prema borbi za rodnu ravnopravnost i društvo lišeno mizoginih uvjerenja i nasilja.

Desničari, naročito oni s ekstremnijim ideološkim pozicijama, nisu samo frustrirani što kritički refleks postaje sve vidljiviji u društvu, oni su i uplašeni stoga što su nositelji toksično maskulinih vrijednosti, praksi i uvjerenja.

Foto: Canva

Toksična muškost je, u svojim različitim nijansama, ono što konzervativna misao štiti ili ono što krajnja desnica veliča. Desnica se plaši i izruguje konceptu toksične muškosti zato što u samom svom nazivu ona etiketira kao štetno, problematično, otrovno – ono što oni zapravo žele obraniti.

Autor Bryant W. Sculos, sa Internacionalnog univerziteta na Floridi, u jednom radu iz 2017. godine objašnjava kako su reakcije desničara na diskusije o toksičnoj muškosti suštinski konfrontacijske jer napadaju nešto povezano sa identitetom iz vlastite percepcije, onim identitetom kojim su vjerovatno ‘hranjeni’ još u ranoj mladosti.

Ali ono što, izgleda, nisu shvatili branitelji vrijednosti i praksi toksične muškosti, jeste upravo to da zbog neobične prirode toksične muškosti oni su u situaciji gdje se osjećaju primoranima da nastupaju i govore u njenu obranu.

A ulog nije uopće sitan; to je način života, identitet i pogled na svijet. Bilo koja prijetnja tome se doživljava kao, gotovo doslovno, prijetnja smrću.

Šta je, u konačnici, muškost desničarima i zašto im je tako bitna?

Najprije, muškost nije jedna i nemoguće je bilo koju od njih – iz čitave lepeze maskuliniteta (engl. masulinities) – uzdići na nekakav pijedestal društvene normativne vrijednosti.

Ipak, ekstremna desničarska ideologija ima skoro kristalno jasnu viziju normativne i poželjne muškosti: to je nasilna vojnička muškost, sotička muškost, to je muškost izgrađena na iluziji o neupitnoj hrabrosti, praćena frustracijama i (samo)agresijom.

To je, najzad, težak identitet u kojem su rodne pozicije, uloge, obaveze i odgovornosti jasne i beskompromisne. A svaki iskorak vojnički se kažnjava.

Pročitaj još

Od iste osobe

Najnovije