Svet u kom je Tesla živeo, od starog kraja pa sve do otmenih njujorških salona krajem 19. i početkom 20. veka, bio je pun zanimljivih susreta, strogih pravila i naravno, jedne žene kojoj je dugovao apsolutno sve.

Ljubav bez koje nije mogao – Kako je jedna seoska majka stvorila najveći um sveta

Ako je postojala žena kojoj se Tesla bezre rezervno divio i koju je voleo do poslednjeg daha, to je bila njegova majka Georgina Đuka Mandić. Iako sama nije znala da čita i piše, bila je izuzetno pametna i talentovana žena koja je izmišljala razne alate za domaćinstvo.

Gde god da se nalazio u svetu, Tesla je uvek isticao da je genijalnost i dar za pronalazaštvo nasledio upravo od nje. Kada je 1892. godine dobio vest da mu je majka na samrti, odmah je otputovao iz Amerike kako bi stigao na vreme i bio uz nju u njenim poslednjim trenucima. Ta gubitak ga je duboko potresao i obeležio za ceo život.

– Istorija nam je dala mnogo primera divnog uticaja koji su ostvarile neobične žene. Među njima su bile i majke velikih ljudi – napisao je Tesla te 1924. godine, sećajući se svoje majke.

Svi ga hteli za zeta, a on gledao svoja posla – Kako je naš Nikola lomio srca po Americi

Kada se preselio u Njujork, Tesla je postao prava zvezda visokog društva. Bio je visok, elegantan, uvek besprekorno obučen i obavezno sa rukavicama na rukama. Žene iz njujorške elite su ludele za njim! Posećivao je večere u najprestižnijim restoranima i družio se sa bogatim i uticajnim ljudima tog vremena.

Među tim damama bila je i njegova bliska prijateljica sa kojom je godinama održavao kontakt i delio razmišljanja o životu. Doduše, Tesla je uvek držao jasnu distancu. Za njega je nauka bila na prvom mestu, a verovao je da bi bilo kakva ljubavna veza ili brak oduzela energiju i fokus koji su mu bili neophodni za rad.

Stari novinski natpis iz avgusta 1924. godine u listu Galveston Daily News nosio je jasnu poruku – “Gospodin Tesla objašnjava zašto se nikada neće oženiti”. U tom razgovoru priznao je da je u mladosti gledao na žene sa velikim obožavanjem, ali da je sa godinama izabrao put potpunog momačkog života i posvećenosti nauci.

Kakav je bio Tesla kao gazda

Iako nije tražio suprugu, Tesla je u svojim laboratorijama i kancelarijama sarađivao sa damama. Međutim, deliti radni prostor sa velikim genijem nije uvek bilo lako, jer je imao izuzetno stroge i ponekad neobične kriterijume!

Bio je poznat po tome da je obraćao pažnju na najsitnije detalje u izgledu ljudi oko sebe. Ako mu se odeća neke dame ne bi dopala, umeo je to otvoreno i bez ustručavanja da prokomentariše. Zabeležen je i slučaj kada je otpustio svoju sekretaricu jednostavno zato što je smatrao da je – previše debela!

Takođe, organski nije podnosio biserne minđuše i nakit od bisera na ženama. Pričalo se da nije mogao ni da razgovara sa damom koja nosi bisere, pa su sekretarice i gošće dobro znale šta ne smeju da stave na sebe kada dolaze kod njega.

Umesto žene, društvo mu pravili golubovi

U kasnijim godinama svog života, u društvu koje se brzo menjalo i hitalo ka modernom dobu, Tesla se sve više povlačio iz javnosti. Živeo je u luksuznim njujorškim hotelima, ali je najviše vremena provodio sam, radeći na svojim nacrtima i pronalascima.

U tom periodu, njegovu pažnju i nežnost po kojoj ga pamte preuzela su stvorenja koja mnogi i mnogo nisu razumeli – njujorški golubovi. Hranio ih je u parku i negovao u svojoj hotelskoj sobi, a posebno je ostala zapamćena njegova privrženost jednoj beloj golubici o kojoj je brineo godinama.

Nikola Tesla je tako ostao usamljenik koji je izabrao sopstveni put. Živeo je u vremenu velikih promena, okružen damama koje su ga obožavale i društvom koje ga je slavilo, ali je svoju najveću ljubav i strast do samog kraja ostavio jedino nauci i svojim pronalascima.

Ona.rs

U sedam decenija svog plodotvornog umjetničkog djelovanja Pablo Picasso je stvorio hiljade slika i skulptura u mnogim avangardnim stilovima.

On se ubraja u red najuspješnijih svjetskih umjetnika i vrijednost njegovih djela se procjenjuje u stotinama miliona dolara. Picassovu sliku “Žena koja sjedi kraj prozora” aukcijska kuća Christie's u Njujorku u maju 2021. prodala je za 103 miliona dolara (98 miliona eura), dok je 2015. njegove “Žene iz Alžira” dostigla cijenu od čak 179 miliona dolara.

U godini 2023. međunarodnim kulturnim programom obilježiće se 50. godišnjica smrti slavnog umjetnika. Specijalne izložbe pod motom “Picasso Celebration 1973-2023” biće održane ne samo u njegovoj domovini, Španiji, već, između ostalih zemalja, i u Francuskoj, Njemačkoj i SAD-u.

Iako je njegov umjetnički genij nepogrešiv, oni koji valorizuju njegovu zaostavštinu sve češće raspravljaju o njegovoj mizoginiji, odnosno diskriminirajućem odnosu prema ženama, debati pokrenutoj od strane pokreta #MeToo.

Slikarsko čudo

Picasso je rođen 25. oktobra 1881. godine u Malagi, na jugu Španije.

Njegov otac, Don Jose Ruiz y Blasco, bio je umjetnik i za život je zarađivao slikajući ptice i životinje, te kao profesor umjetnosti. Upravo on je počeo sa podučavanjem svog sina u crtanju kada je Pablo imao samo sedam godina.

Sa 13 godina je Picasso počeo svoje studije u likovnoj školi u Barseloni, Escola de la Llotja, na kojoj je predavao i njegov otac, a dvije godine kasnije, nastala je njegova prva sliku velikog formata u tehnici ulje na platnu pod nazivom “Prva pričest” koja je izložena na gradskoj izložbi. Upravo taj rad se smatra njegovim prvim remek-djelom.

Godine 1897. on nastavlja studij na Kraljevskoj umjetničkoj akademiji u Madridu (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando). No, Picasso je radije proučavao umjetnička djela izložena u čuvenom Prado muzeju, gdje je svoju pažnju usmjeravao na slike Diega Velasqueza, Rembrandta, Johannesa Vermeera i Francisca Goye.

Početkom 1900-ih, Picasso se preselio u Pariz.

Umjetničke faze

Picassov umjetnički život može se podijeliti na mnoge faze.

Njegov prvi stvaralački period, poznat kao plava faza, trajala je od 1901. do 1904. i poznato je da ju je izazvalo samoubistvo Picassovog prijatelja, španskog pjesnika Carlesa Casagemasa. Prva slika iz tog perioda, “Casagemasova smrt” (1901.), simbolizuje tu mračnu atmosferu i nijanse plave koje je karakterišu.

Potom je uslijedila njegova ružičasta faza (1904.-1906.), tokom koje su Picassove slike odlikovale nijanse ružičaste, svijetloplave i narandžaste boje. Tada je nastao i “Portret Gertrude Stein”, kratko nakon što se slikar upoznao američku književnicu i kolekcionarku umjetničkih djela.

Ova faza se smatra sretnijim periodom u umjetnikovom životu, kada je upoznao Fernandu Olivier, francusku umjetnicu, koja kasnije postaje njegova muza i ljubavnica.

Upuštanje u kubizam

Svojim kontroverznim djelom „Gospođice iz Avignona” (Les Demoiselles d'Avignon) nastalim između 1906. i naredne godine, Picasso je stekao svjetsku slavu kao lider savremene umjetničke scene. Bizarna distorzija obrisa ženskog tijela razbila je sva dotadašnja poimanja o slikarskoj perspektivi. Ta slika se smatra pionirskim djelom kubizma.

Zajedno sa Georgesom Braqueom, Picasso će u narednim godinama dalje razvijati kubizam. U njegova djela nastala tokom tog perioda ubrajaju se i “Devojka sa mandolinom” (1910.) i “Mrtva priroda sa bocom ruma” (1911.).

Antiratna stajališta

U Picassova najpoznatijim djela svakako se ubraja i čuvena “Guernica” (1937.), slika koja je postala sinonim antiratne ekpresije. Nastala je kao reakcija na nacističko bombardovanje istoimenog baskijskog grada u sjevernoj Španiji, koje je naredio general Franco.

„Guernica”, zbog korištenja kubističkih elemenata, predstavljala i Picassovo pomijeranje ka nadrealizmu.

U njegova antiratna djela ubrajaju se “The Charnel House” (1944-45), koja tematizuje holokaust, te “Masakr u Koreji” (1951), kao i golubovi slobode, motiv koji ga je privlačio još od djetinjstva.

Picassova toksična muškost

Tokom proteklih godina, a posebno nakon pojavljivanja pokreta #MeToo, pod lupom su se našli Picassovi mizogini stavovi prema njegovim ljubavnicama.

Umjetnički analitičari, poput Shannona Leeja iz časopisa Artspace, vjeruju da Picassovu mizoginiju treba rekontekstualizovati na njegovo stvaralaštvo: „I sam Picasso je primijetio da se kompletno njegovo stvaralaštvo može kategorizovati u sedam različitih stilova, od kojih je svaki dokument njegovog odnosa sa sedam žena u njegovom životu — Fernande Olivier, Eva Gouel, Olga Khokhlova, Marie-Thérèse Walter, Dora Maar, Françoise Gilot i Jacqueline Roque.”

Picasso je, kako piše Lee, „skoro svakoj od tih žena, za koje je tvrdio da ih voli, život učinio izuzetno mizernim.”

Lee se također poziva na djelo Picassove unuke Marine, koja je napisala knjigu “Picasso, moj djed”: „On ih je potčinio svojoj animalnoj seksualnosti, pripitomio ih, opčinio ih, progutao ih i zdrobio ih na svoja platna. Nakon što je mnogo noći proveo izvlačeći iz njih esenciju, kada bi ih posve uništio, on bi ih odbacio.”

Sam Picasso je sebe na sopstvenim djelima predstavljao u liku mitskog Minotaura; čije muze su bile žrtve njegove bestijalne agresije.

“Iskreno, ovih dana, prilično se teško suosjećati sa osobom koja crta mitološke verzije sebe kao ‘zvijeri’ koja doslovno napastvuje žene u bezbroj prilika”, piše Lee u svom tekstu objavljenom u Artspaceu.

Francoise Gilot, umjetnica koja se zaljubila u Picassa dok je bio u vezi sa Dorom Maar, smatra se izuzetkom. Ona je slavnom slikaru rodila dvoje djece, Claudea i Palomu, i smatra se jedinom ženom koja je napustila Picassa.

U 81. godini, Picasso se ponovo oženio svojom drugom ženom, Jacqueline Roque, koja je bila 46 godina mlađa od njega. Živjeli su zajedno sve do njegove smrti. Ubrzo nakon toga, ona je izvršila samoubistvo.

Picassove posljednje godine

Posljednje godine njegovog života karakteriše furiozna umjetnička aktivnost i ekspresija umjetnikove opsesije erotizmom, navodi se na web stranici Picasso muzeja u Parizu. Godine 1966. na izložbi umjetnikovih slika i skulptura u tom gradu predstavljeno je i djelo “Par”, na kome su prikazani muškarac i žena u zagrljaju i to je njegovo najznačajnije djelo koje se bavi temom ljubavi i seksualnosti.

Tri godine kasnije, Picassova izložba u Palais des Papes, također u Parizu, izazvala je skandal zbog erotizma na slikama i njihovog ogromnog formata.

Činilo se da se do 1972. umjetnik priprema za smrt: tada je nastala serija portreta s njegovom glavom zamijenjenom maskom, koja je ponekad poprimala i izgled lobanje i prekrštenih kostiju.

Picasso je umro 8. aprila 1973. u Mouginsu, blizu Cannesa.

Uredila: Elizabeth Grenier

Preuzeto sa: 6yka.com

Gledajući poznate ljude, koji su ceo svoj život posvetili tome da zasmejavaju druge i ulepšavaju im dane, nedelje, mesece i živote, ne možeš a da ne vidiš neki obrazac, da su nekako po defaultu depresivni i da se teško bore sa svojim demonima.

I sa time mogu da se poistovetim.

Ne kažem da sam ja isti kao Robin Williams ili recimo Jim Carrey, ali kažem da mogu da ih razumem. Ume da bude izutetno opterećujuće da budeš taj koji uveseljava druge ljude svojim pričama, a da tebe retko ko i retko šta može da uveseli. Kada skineš svoju masku veselog klovna, onda ispred ogledala ostajete ti i čovek koji te iz tog ogledala gleda, koji zna sve o tebi i koji zna kroz šta sve prolaziš i koji se tako prisno druži sa tvojim demonima.

Ja, konkretno, volim svoje Stand Up nastupe, volim kada mi neko kaže ili napiše – Hej, popravio si mi dan, jer me to motiviše. To mi daje mi neku svrhu i smisao, jer smatram da je danas smeh retkost i imati dar da ljude nasmeješ je zaista nešto veliko I lepo.

Ali….uvek ima to ali.

Taj osmeh i to lepo raspoloženje su uvek tu za druge ljude, jer kreativni i inteligentni ljudi znaju šta je drugima potrebno, i nije im teško da im to pruže, ali, opet kažem, vraćaju se sami sebi, uglavnom neshvaćeni i uglavnom osećajući se praznim.

Depresija kao depresija, koja je u većini slučajeva najbolji prijatelj ovakvh ljudi, dođe, ostane i zavoli te kao sina jedinca. I ovde ne pričam o modernoj vrsti takozvane depresije, kad neko kaže TUŽAN SAM. Ne – ovde pričamo o onoj pravoj depresiji koja te zagrli svojim čvrstim stiskom i koja polako ali sigurno ti oduzima sve , dok ne postaneš samo ljuštura, samo lik čoveka koji si nekad bio, dok ne postaneš čovek kome je sve apsolutno svejedno – da li ćeš zaspati, da li ćeš se probuditi i da li ćeš uopšte videti sledeći dan.

U jednom trenutku svog života sam mislio da je dosta, da je to – to, i da više nemam razloga da dočekam i sačekam sledeći dan. Srećom, imao sam i imam i dalje porodicu uz sebe, koja me je spasila da ne uradim nešto što ne bi moglo da se ispravi i koja mi je dala snage da nastavim dalje i budem najbolji što mogu biti.

Uz porodicu, i uz podršku ljudi koji te vole, bude lakše. Sama pomisao da je nekome stalo do tebe mi sada daje snage i volje da nastavim da radim to u čemu sam dobar, da zasmejavam ljude, da im popravljam dane i nedelje, i polako, mic po mic sam počeo da pronalazim i taj svoj unutrašnji osmeh, to nešto što mi sada daje svrhu i cilj.

I osmeh jedne devojke, njen pogled i pomisao da je njen dlan u mom su sada sve što mi u životu treba. Sve što mi treba da ja budem JA, ne više neki veseli klovn za druge, a ljuštura čoveka za sebe, nego motivacija da, za promenu, krenem i počnem da usrećujem i sebe.

A od toga sve lepe životne stvari kreću. Verujte mi, iz iskustva.

Udarac tramvaja i eksplozija boja. Njena dugačka šarena suknja, koja je padala do poda, pala je i na kapke i prekrila njegov život.

Osamnaestogodišnja Frida je nakon septembarskog udarca 1925. godine ustala i zakoračila u svijet stvaranja, iz kojeg je nakon junskog udarca 1926. godine sedamdesettrogodišnji Gaudi iskoračio.

A svakim korakom, od onog prvog, ostavljao je kao Marica znak svog prolaska. Samo, iz njegovih ruku, mrvice su bile ogromne. A ipak, mrvice za Boga, u kog je vjerovao toliko da je prozvan Božjim Arhitektom. Ali na ovom svijetu je ipak on bio Demiurg, Graditelj, Bog.

Njegov svijet: Barselona.

Teško bi bilo zamisliti taj mediteranski grad, smješten na ivici Pirinejskog poluostrva, u uvijek nemirnoj, duhom ili oružjem, Kataloniji, u kojoj se istorija piše nebeskim bojama keramičkih pločica, kamenih crkvenih svodova jednako kao crvenim nijansama prolivene krvi katalonskog u borbi protiv kasteljanskog.

Gaudijev katalonski bio je jezik kojim je govorio mnogo manje od svog katalanskog stvaralaštva.

On je živi duh katalonske Barselone koju je gradio i oblikovao punih pedeset godina, od 1876. godine.

Tada je sve krenulo za neobičnog čovjeka, koji je radio i studirao, koji je padao ispite, a briljirao u geometriji, čovjeka čijih sedam dijela je UNESCO upisao u svjetsko naslijeđe i stavio pod zaštitu.

Umjetnik i vizionar, ekscentrik kog je bilo teško razumjeti, svojim svetim trojstvom, arhitekturom, inženjerstvom i religijom, izmijenio je svoj grad i arhitekturu samu.

Vjerovao je da čovjek stvara pravim linijama, dok Bog stvara pomoću krivih, crta prirodu punu zakrivljenja i uglova. Da li se želio približiti Bogu kada je praveći Kasa Baljo (Casa Batallo), čiji je krov probodeni zmaj, sa sve kopljem ili Kasa Mila (Casa Mila), koja stoji na ćošku ulice sa 150 prozora i bez ćoška, potpuno napustio prave linije, ne zna se, ali se zna da je njegov dizajn onaj koji ostavlja bez teksta, bez komentara, bez daha.

Ovaj potpuni vladar materijala, boja i oblika, ne samo da je radio predivne, već i korisne stvari. On je praktično bio recikler: koristio je već upotrebljavane pločice i raznobojnu korištenu keramiku za svoja djela.

Svaka njegova građevina, na neki način, imitacija je prirode, koja je pored Biblije bila opsesija reumatičnom, bolešljivom dječaku, odraslom u svom svijetu, u samoći i pored četvoro braće i sestara. Ta opsesija je živjela od rodnog Reusa do Barselone, od prvog velikog djela, Kase Vinsens (Casa Vincens) do poslednje, još nezavršene, Sagrada Familije (Sagrada Familia).

Imitacija prirode i čovjeka, kako njenog dijela, dala je jedno od najoriginalnijih i najmaštovitijih djela. Kasa Mila ili, kako su je savremenici prozvali, La Pedrera, Kamenolom, kuća je bez ćoškova, kuća koja i nije kuća, već skelet od stubova i meso od kamena, čovjek sa nakitom od balkona i predivnih ograda, kojom Gaudi ispituje granice i nepravilnosti same prirode, koliko i tvorevine.

A ispitao je i pomjerio granice još jednom, ali ovaj put one zakonske kada je 1904. godine restauracijom pomoću keramike, kamena i željeza, potpuno izmijenio izgled Kase Baljo sagrađene dvadeset i sedam godina ranije. A onda je luda Barselona moguće ludom arhitekti, dodijelila nagradu za jednu od tri najbolje građevine godine.

Ali trebali bismo biti zahvalni i porodici Guel, jednom od najvećih gaudijevih klijenata, u čije ime je napravio neke od najspektakularnijih stvari: park, kriptu, palatu i cijelo jedno imanje.

Gradio je svakodnevno. Gradio je neumorno, do poslednjeg dana kada je došao u bolnici. Tu su ga nakon dana traganja pronašli prijatelji, smještenog u skromni krevet, nakon što vozači nisu na šinama prepoznali neobičnog vegetarijanca, pomalo nalik na prosjaka i kog, u strahu da neće biti plaćeni, nisu htjeli odvesti do ljekara. Nije izašao iz bolnice.

Ali tog desetog juna nije izašao, nije otišao nikuda ni iz Barselone.

On i dalje živi kroz svoje remek djelo Sagrada Familija, crkvu koju je papa Benedikt 2010. godine, po ritualima starim koliko i katoličanstvo, posvetio u baziliku.

Tvorevina koju je započeo tridesetogodišnji arhitekta, inženjer i potpuni genije, gradi se od 1882. godine i biće završena tek 2026. godine. Možda. Treba završiti kamenu šumu iznutra, čija raznobojna stabla, kameni stubovi različitih materijala, stoje raspoređena tako da iznesu težinu 170 metara visoke građevine, koja seže u nebo, a ipak ostaje, po pobožnom planu, metar niža od najvišeg prirodnog, Božjom rukom stvorenog, uzvišenja u svojoj okolini. Treba isklesati, sazidati, podići cijelu Bibliju ispričanu kroz kamene zidove. Svaka scena, svaki stih Svetog pisma ispisan je oblicima spolja i posvećen bojama i kamenim listovima svoda iznutra.

Životno djelo ne samo Gaudija, već i tri generacije porodice Benet, oca, sina i unuke, arhitekata, inženjera i skulptora, preobraćenog Japanca, sada katoličke vjeroispovijesti, Norvežanina koji pomoću najnovijeg i najmodernijeg aeronautičkog inženjerskog softvera dekodira Gaudijeve zapise i bombardovanjem uništene makete i upustva, raste pred našim očima. Kakav je to put – od njegovih očiju do naših.

Sagrada Familija. SF. Science Fiction. Naučna fantastika. Ništa drugo do to. Ko zna kroz koji portal, zvjezdanu kapiju ili dalekobacač je prošao čovjek koji je prije 133 godine napravio proračune za koje ljudi prave softvere da ih “provale” i nalaze da je svaki detalj, svaki kamen, svaki proračun savršen, geometrija bez greške i bez milimetra odstupanja.

Zamislite samo svijet iza kapaka Nikole Tesle. Šta je sve letjelo iza njih, kakve munje su sijevale, kakvi osjećaji prolazili tijelom. I što je elektricitet bio iza tih, boje i oblici su bili iza Gaudijevih. Beskraji. Obojica su vjerovali da je nešto iznad njih što ih vodi. Obojica su vidjela nešto što mi ne možemo. Stotinu godina ispred vremena, kažu, a da li bi ikada i stotinu godina kasnije, iko napravio što i oni?

Te lude pedesete pretprošlog vijeka, šta su samo dale u razmaku od četiri godine. Šta su samo oni dali nauci i umjetnosti, čovječanstvu, za period vječnosti. (Uzgred, obojica su provela život posvećen samo svom stvaranju, obojica su imala samo momenat koji je upitnikom ispisala po jedna žena. Ali, kao da nijedna od njih na kraju nije postojala.)

Bilo je potrebno sabrati tri generacije, tri zanimanja, dodati vijek i po i konstruisati softver da bi se dobilo ono što je bilo u umu jednog čovjeka.

“Pred nama stoji genije ili luđak”, rekli su dajući diplomu arhitekte Gaudiju. Šanse su bile 50-50. Ali to je ta akademska isključivost. Ovaj čovjek je možda bio i jedno i drugo, možda ludi genije, možda genijalni luđak. Možda je srž genijalnosti u ludilu. Ili obrnuto. Možda. Ko bi znao šta je u tim umovima, u tim svjetovima, u tim prostorima bez kraja, u kojima grade kao Bogovi. Vladaju kao Bogovi. Svjetovi koji, možda po zamisli svemira, ostavljaju dio svojih svemira u ovom malom svemiru koji dijelimo sudarajući se svojim tijelima. Ko bi znao šta je u njima. Ko bi znao.

Možemo zavirti u njihove kutove, u poneko skriveno mjesto u kom se skrivala neka Kasa Mila, neki kameni most Artigas vrta, neka kapela, fontana ili probodeni zmaj.

Sa sjenkom vjetra pored sebe treba proći ulicama Barselone i tražiti Safonovo Groblje mrtvih knjiga, koje je skriveno negdje u moru Gaudijevih živih boja i oblika.

Barselona danas je dio uma jednog genija. Luda, luđa, Barselona. Lijepa, ljepša, Barselona. Danas, sutra, bilo kog dana, zauvijek.

Grad u obliku Gaudijeve duše.