„Tumačenje snova“ Sigmund Frojd

Knjiga koja je zauvek promenila razumevanje čovekove psihe. Frojd je prvi koji je snove shvatio kao kodirane poruke iz nesvesnog mesta koje ne kontrolišemo, ali koje oblikuje naše misli, ponašanja, pa i živote. Ova knjiga vas neće naučiti „šta znači kad sanjate zube“ već će vas postaviti pred mnogo ozbiljnije pitanje: Ko šalje poruke – i zašto ih ne slušate? Frojd ne uvija suočava vas sa nesvesnim nagonima, potisnutim željama, infantilnim obrascima. Ako se usudite da čitate pažljivo, mogli biste se prepoznati na mestima na kojima ste se najmanje nadali.

„Čovek i njegovi simboli“ Karl Jung

Kada Frojd otkriva nesvesno, Jung ide još dublje u arhetipove, kolektivno nesvesno, i sve one simbole koje nosimo u snovima, mitovima i svakodnevici. Knjiga „Čovek i njegovi simboli“ napisana je s idejom da se približi široj publici, ali nemojte da vas to zavara. Ona je i dalje duboka, kompleksna i bogata uvida.

Ovde se postavlja pitanje: Ko su vaše unutrašnje figure? Koji deo vas je dete, koji je senka, a koji heroj?

Jung veruje da je isceljenje moguće, ali ne kroz odbacivanje tame, već kroz njeno prihvatanje. Ako želite knjigu koja će vas navesti da posmatrate sopstveni život kao simboličku mapu, ovo je pravi početak.

„Bekstvo od slobode“ Erih From

From je filozof i psihoanalitičar koji je prepoznao nešto suštinsko u modernom čoveku: plašimo se slobode. U ovom delu analizira kako je čovek u 20. veku – umesto da koristi slobodu za lično osnaživanje – sve više težio konformizmu, pasivnosti i bekstvu u autoritarne sisteme. Knjiga vas pita: Da li ste zaista slobodni – ili ste samo naučili da birate između ponuđenih opcija? From je precizan, analitičan i nemilosrdan prema društvenim obrascima u kojima učestvujemo. Njegova analiza savremenog čoveka (koja je pisana još 1941.!) deluje zastrašujuće savremeno.

„Psihologija mase i analiza ega“ – Sigmund Frojd

U društvu koje se sve više polarizuje, Frojd nas uči kako mase funkcionišu – ne racionalno, već nagonski. Knjige poput ove pokazuju koliko je lako izgubiti individualnost u kolektivu. Frojd analizira vezu između pojedinca i vođe, mehanizme identifikacije i regresije koji se aktiviraju kada smo deo mase. Njegova pitanja ostaju aktuelna i danas: Koliko ste zaista svoji kada ste deo većine? Ova knjiga je naročito važna u današnjem digitalnom okruženju, gde su “mase” virtuelne, ali jednako impulsivne, zaslepljene i moćne.

Važno je reći

Možda nećete razumeti svaku stranicu knjige, mislimo, ne možda nego sigurno nećete. Možda će vas neke rečenice naljutiti, druge zbuniti. Možda ćete hteti da odustanete. Ali ako nastavite, dobićete nešto što se ne zaboravlja: novu sliku sebe. Možda neidealnu, ali istinitiju. Jer kako kaže Jung. Suočiti se sa sopstvenom tamom to je početak napretka.

Ove četiri knjige su za one koji su umorni od lakih odgovora. Za svakoga ko zna da „rad na sebi“ ne počinje afirmacijama, već suočavanjem. Za one koji osećaju nemir i umesto da ga ugase skrolovanjem odluče da ga prouče. Ove knjige nisu vaša laka zona samopomoći koju možete da dobijete na Instagramu.

Izvor: buro247.rs

Kako bi se osiguralo pravilno upravljanje ovim blagom, NLB je u aprilu 2020. godine osnovala Institut za upravljanje kulturnom baštinom. Poznat kao NLB MUZA, institut je u potpunom vlasništvu NLB d.d. i dio je NLB Grupe.

Nadovezujući se na ove temelje, NLB MUZA objavljuje međunarodni poziv za prijave za članstvo u svom Umjetničkom savjetu. Vijeće će igrati vitalnu ulogu u oblikovanju strateških smjerova, kustoskih koncepata i programskog sadržaja u oblasti savremene umjetnosti.

Poziv je otvoren za kustose sa bogatim međunarodnim iskustvom u savremenoj umjetnosti, kao i za direktore galerija i muzeja savremene umjetnosti koji su pokazali profesionalnu izvrsnost i liderske vještine. Kandidati trebaju dostaviti dokaz o profesionalnim kvalifikacijama, uključujući CV i popis izložbi, publikacija i projekata, uz motivacijsko pismo u kojem će iznijeti svoju viziju za razvoj savremene umjetnosti i najmanje dvije reference.

Članovi Umjetničkog savjeta će savjetovati o nabavci savremenih umjetničkih djela, očuvanju i razvoju umjetničke kolekcije i kreiranju programskih smjernica. Takođe, doprinosiće međunarodnom umrežavanju i razvoju projekata, prateći trendove u savremenoj umjetnosti, a mandat će trajati četiri godine.

Zainteresovani prijave mogu poslati na matko.mioc@nlb-muza.si sa naslovom „Prijava – Umjetnički savjet“ najkasnije do 25. januara 2026. godine.

Ovo problematično pop-kulturno nasleđe, koje se propagira kroz muziku, modu, fotografiju i mnogo toga još, deluje udaljeno od muškobanjaste, nesamosvesne devojke opisane u istoimenom romanu Vladimira Nabokova iz 1955. godine.

Na ozloglašenom filmskom plakatu za adaptaciju Stenlija Kjubrika, „crnu slepstik komediju” iz 1962. godine, kako ju je nazvala kritičarka Polin Kel, mlada devojka zuri u nas preko naočara za sunce u obliku srca, dok liže lizalicu, uz rečenicu: „Kako su uopšte snimili film na osnovu Lolite?”

Fotografija, koju je uslikao Bert Stern, mutna je i van fokusa.

Upamćena po flertujućem stavu i bezobrazno smelom sloganu – koji je filmu podario samozadovoljni prkos pred strogim zakonima cenzure – to je slika koja je dugo godina definisala kontroverzni film koji ove godine puni 60 godina postojanja.

Da li tu može da se pronađe izvor pogrešnog razumevanja Lolite?

Film Lolita (1962) oduvek su optuživali za suviše bezbrižan ton u pričanju priče o sredovečnom profesoru koji se „pedofilski zbližava” i siluje poćerku koja nije ni u pubertetu.

Za film je Nabokovljev roman adaptirao sam autor.

Kasnije se, međutim, ispostavilo da su režiser i producent Džejms B. Haris njegovu verziju smatrali predugom i nemogućom za ekranizaciju.

Dvadeset godina posle premijere filma, Nabokov se prisetio „prijateljske borbe predlozima i kontra-predlozima kako da se filmuje roman” i da je konačan scenario u ogromnoj meri izmenio Kjubrik tako da bude prepun namigivanja i dvosmislenih aluzija, oslobađajućih izmena zapleta i zbunjujućih moralnih stavova.

Snimljena u Kjubrikovom stilu, adaptacija je isto tako puna fizičke komedije i igre reči – a čini se da je opsednutija ismevanjem ideje o potisnutoj seksualnosti nego kritikovanjem pravih seksualnih zločina protagoniste.

Iako je ovo razumljivo zbog gorepomenutih zakona o cenzuri koji su zabranjivali, uopšteno gledano, „opscenost”, mnogi su se zapitali zašto se režiser uopšte poduhvatio adaptacije knjige, kad se imaju u vidu ta ograničenja; pišući za Eskvajer 1963. godine, Dvajt Mekdonald ističe kako je Kjubrik „očigledno bio smrtno uplašen od Legije pristojnosti i sličnih samoproglašenih čuvara našeg morala”.

Prema rečima anonimnog portparola Filmskog udruženja Amerike u vreme premijere, scenario je „pretvorio važno književno dostignuće u najgoru vrstu zbrljanog pastiša koji može da se zamisli”.

Ali ko je kriv za istorijsko pogrešno tumačenje Lolitine priče?

O knjizi se raspravljalo na razne načine, kao o komediji („urnebesno duhovita”, prema pisanju časopisa Tajm), tragediji („Hambert je heroj sa tragičnom greškom”, napisao je Njujork tajms) i apologiji pedofilije („Svako ko ju je objavio ili prodavao ovde u Velikoj Britaniji sigurno će ići u zatvor”, prema pisanju urednika Sandej ekspresa Džona Gordona).

Dakle, da li je fer okriviti film za ulogu Lolite u kulturološkom diskursu?

Bilo da su mrežu ispleli Kjubrik ili Haris, ili sam Nabokov kad je uopšte napisao knjigu, to pitanje i dalje ostaje otvoreno.

Ono što, doduše, možemo da istražimo jeste kako je film postao toliko dominantan u popularnoj kulturi, sa filmskim zvezdama sa žvakom u ustima koje su usvojile estetiku filma, i kako je jedan značajan glas – koji pripada Sju Lajon, jednoj od dve glavne uloge u filmu – potpuno izostavljen iz rasprave o njemu, dok su se ljudi bavili raspravom o „geniju” ili o muškarcima koji su učestvovali u njegovom nastanku.

O Loliti se već mnogo govorkalo u kulturnim krugovima još pre nego što su kupljena prava za veliko platno.

Objavljena u Parizu i dočekana istovremeno fanatičnim pokloništvom i na nož, pre nego što je konačno pronašla dom tri godine kasnije u SAD (1958. godine), savremeni prikazi bili su ravnomerno podeljeni o ovoj lirskoj priči o pedofilu na mukama.

Kritičar Njujork tajmsa Orvil Preskot otpisao je roman kao „lascivan i nadasve besmislen”, pretpostavivši: „Možda Nabokov svoju knjigu doživljava kao satiričnu komediju i istraživanje abnormalne psihologije. Uprkos tome, Lolita je odvratna.”

Drugi su bili ganuti; čak ju je i Doroti Parker, slavna po oštrom jeziku, opisala kao „fascinantnu, mučnu priču o muškarcu od ukusa i kulture koji je sposoban da voli samo male devojčice.”

Možda nije fer u potpunosti okriviti Kjubrikov film za dodavanje komičnog sloja priči, pošto su mnogi tvrdili da on već ionako postoji u knjizi.

Veći deo moralnog zgražavanja nad romanom usredsređivao se na to kako su pokušaji komedije nespretni i neodgovarajući temi dela, ističući opori ukus koji ostavlja Hambertova zanesena, mučna proza.

To je bio faktor koji je tri godine onemogućavao objavljivanje knjige u Sjedinjenim Američkim Državama, primoravši Nabokova da delo objavi kod Olimpije Presa, pariskog izdavača pod vođstvom Morisa Girodijasa, specijalizovanog za knjige koje nisu mogle biti objavljene (bez pratećeg sudskog postupka) na engleskom govornom području.

Ali određeni savremeni prikazi isticali su šaljivi ton knjige: Čarls Dž. Rolo ju je proglasio „jednim od najsmešnijih ozbiljnih romana koje sam pročitao”, koji „parodira sve čega se dotakne” svojom „primenom talenta za komično”.

Mnogi nisu mogli da pređu preko onoga što su doživeli kao izgovor za zlostavljanje deteta; za druge je bilo nemoguće ne predati se ciničnom osmehu dok je nepouzdani pripovedač izvodio mentalnu gimnastiku olimpijskih razmera da opravda svoje postupke.

Lolita će postati prva komedija Stenlija Kjubrika i, nakon što je upravo završio najamnički posao sa mamutskom studijskom produkcijom Spartaka (1960), režiser je čvrsto rešio da primeni svoju danas ozloglašenu preciznost i kontrolu u prenošenju romana na veliko platno.

Pedesettrogodišnji britanski glumac Džejms Mejson – poznat sa obe strane Atlantika po ulogama u filmovima Begunac, Zvezda je rođena i Sever severozapad – dobio je centralnu ulogu, igrajući je sa osećanjem olinjalog uglađenog šarma koji je prizivao žaljenje pre nego gađenje.

I zaista, Mejsonov Hambert nije čovek sa kim se upoznajemo u predgovoru knjige, gde fiktivni Džon Rej mlađi, opisuje Hamberta kao „užasnog, on je ogavan, on je svetli primer moralne lepre.”

Štaviše, Kjubrikov i Nabokovljev scenario u potpunosti izbacuje „objašnjenje” koje Hambert daje za svoju seksualnu opsesiju: da je, jednog leta još kao dečak, bio prekinut tokom seksualnog čina sa svojom četrnaestogodišnjom ljubavlju, koja je potom umrla.

Umesto toga, njegova Lolita, čije je pravo ime Dolores, opisana je prosto kao devojka koja je ga je opčinila i zamađijala; nema ni nagoveštaja prethodne pedofilije, niti, kako knjiga kaže, „đavolskog lukavstva”.

Prepun kontradiktornosti

Da bi snimili film koji će smeti da se prikazuje, Kjubrik i Haris stavili su sebi u zadatak da pronađu glumicu za ulogu Dolores Hejz koja izgleda starije od devojke koju je Nabokov u vlastitom romanu opisao kao „majmunoliku” dvanaestogodišnjakinju koja je „sama nesvesna svoje fantastične moći”.

Od 800 devojaka koje su se prijavile na audiciju, odabran je model i televizijska glumica iz Devenporta u državi Ajova: Sju Lajon.

Sofisticirana, vedra i – ključno – izgledom mnogo starija od svojih 14 godina, ona je doletela u Veliku Britaniju na dugotrajno snimanje filma.

Nekoliko godina kasnije, 1969. godine, Kjubrik je priznao da je „popustio pred pritiskom tadašnjeg Kodeksa za snimanje i Katoličke legije pristojnosti”, od čega je angažovanje Lajon, koja je na platnu izgledala mnogo starije, bila značajni deo.

Naizgled se složivši sa tim, Nabokov će izjaviti da bi Katrin Demonžo – svadljiva, muškobanjastva tada dvanaestogodišnjakinja slavna po Caci u metrou (1960) – „bila savršena Lolita”.

Kad se gleda danas, konačni film je prepun kontradiktornosti.

Lajon nosi ajlajner, maskaru na trepavicama i večito doteranu kosu – a opet spava u spavaćici viktorijanske lutke, sva u nabranoj čipki, tračicama i mašnicama.

Kad je prvi put srećemo, rigidno pozira, zureći u Hamberta preko naočara za sunce.

Izgleda gordo, znalački i kao da ima najmanje 18 godina; ona nije, kao što je Nabokov opisuje u knjizi, „sto četrdeset sedam centimetara, u jednoj sokni”.

U predgovoru za Lolita: Scenario iz 1974. godine, Nabokov je priznao da su „volani na čipkanoj spavaćici gospođice Lajon boleli”.

Jedna od najistaknutijih izmena tokom prelaska sa papira na platno ogleda se u liku Klera Kviltija, kog u filmskoj adaptaciji igra Piter Selers.

Dolores na kraju odlučuje da pobegne sa Kviltijem, organizujući bekstvo od Hamberta tako što nagovora drugog čoveka da odglumi njenog ujaka kako bi je pustili iz bolnice u koju je primljena zbog lažne bolesti.

Kjubrik je značajno proširio ulogu Kviltija, avangardnog dramaturga koji režira predstavu u Doloresinoj školi; film počinje njegovim ubistvom, koje se dešava na samom kraju knjige, nakon što Selers odmah postavlja komični ton filma iskočivši iza fotelje i povikavši: „Ne, ja sam Spartak!”, referišući se na Kjubrikov prethodni film.

Umesto da ispuni očekivanja iz romana za njegovom ulogom otelotvorenja Hambertove krivice ili njegove tragične mane, Selers demonstrira komičarski šlif i sklonost skečevima.

Kvilti se pretvara da je čitav dijapazon likova, uključujući policajca, feminiziranog šuškavog dramaturga i novoizmišljenog mrtvački ozbiljnog nemačkog psihologa po imenu doktor Zemf, koji zove telefonom Hamberta i kaže mu da Dolores pati od potisnute seksualnosti i da prosto mora da joj se dozvoli da se druži učešćem u školskoj predstavi.

Navodni komični ton filma ne leži isključivo na Selersu, već i u čestim aluzijama, na primer kad Hambert udeljuje kompliment „piti od trešanja” Šarlote, Doloresine majke.

Ali samo zato što se film razlikuje od knjige, da li ga to automatski čini neuspešnim?

U jednom oštrom savremenom prikazu, filmski kritičar Njujork tajmsa Bozli Krauter priseća se slogana sa filmskog plakata „Kako su uopšte snimili film po Loliti”, pre nego što odgovora: „Pa i nisu”, istakavši „neobične konfuzije u stilu i raspoloženju” adaptacije.

Kasnije, verzija Edrijena Lajna iz 1997. godine sa Džeremijem Ajronsom i Dominik Svejn smatrala se mnogo vernijom predlošku, ali je i nju pratila kontroverza, i bila je optuživana za sentimentalizam i suvišnu romantizaciju.

Da je Kjubrik snimio film koji je stvarno želeo da snimi, publika bi možda bila suviše zgađena zlostavljanjem na velikom platnu da bi uspela da razlikuje objektivni opis od odobravanja.

Čvrsto rešeni da adaptiraju knjigu uprkos strogim cenzorima, Kjubrik i Haris su odvratili pažnju od godišta Sju Lajon.

Prema Harisovim rečima: „Znali smo da moramo da je pretvorimo u seksualni objekat […], gde bi svi u publici mogli da razumeju zašto bi svako želeo da je zaskoči.”

U intervjuu iz 2015. godine za Film koment, producent je potvrdio: „Vodili smo računa kad smo je angažovali da je definitivno seks objekat, a ne nešto što bi moglo da se protumači kao perverzno.”

A onda sledi priznanje koje čitav film pretvara u naizgled svesno pogrešno tumačenje Nabokovljeve knjige: „Želeli smo da sve deluje kao ljubavna priča i da gledaoci saosećaju sa Hambertom.”

Harisova kocka se isplatila.

„Iako je u vreme snimanja imala 14 godina”, napisao je kritičar Danijel De Vris 1974. godine, „Lajon izgleda kao napredna sedamnaestogodišnjakinja, a Hambertova želja za njom deluje kao najobičnija požuda.”

Sju Lajon je postala slavno povučena kad je trebalo da se priča sa novinarima nakon što je prestala da se bavi glumom, davši retku izjavu 1996. godine koja je oštro kritikovala efekat Lolite na njen život.

„Moje uništenje kao osobe vuče konce od tog filma”, izjavila je ona.

„Volela bih da vidim bilo koju lepu devojku koja je preko noći postala zvezda sa 14 godina igrajući ulogu seksualne nimfete da ostane na normalnom putu nakon toga.”

Iako je bilo hvalospeva Nabokovljevom romanu i Kjubrikovom filmu, Lajon je upadljivo izostala iz kulturološke konverzacije.

Džejms Fenvik, viši predavač sa katedre za medijske umetnosti i komunikaciju na Univerzitetu Šefild Halam, kaže da „ono što nedostaje u tim studijama je glas Sju Lajon i način na koji je ona doživela snimanje Lolite. Ona je odsutna, nema i ućutkana.”

Ovde se javljaju očigledne parale sa izvornim romanom: u eseju naslovljenom „Umeće ubeđivanja u Nabokovljevoj Loliti”, Nomi Tamir-Gez piše da „ne samo je Lolitin glas ućutkan, već se njena tačka gledišta, način na koji vidi situaciju i šta oseća prema njoj, uopšte retko pominje.”

Govoreći za BBC Kulturu, ćerka Sju Lajon, Nona Harison Gomez, objasnila je da je reputacija koja je pripisana njenoj majci negativno uticala na njenu karijeru: „Ona je bila mnogo jača od tog uvrnutog, komplikovanog tumačenja devojke ili žene.”

Iako su Kjubrik i Haris čvrsto rešili da kultivišu zvezdu, to nikad istinski nije urodilo plodom.

„Definisali su to u njenom ugovoru”, dodaje Harison Gomez.

„Trebalo je da snimi pet-šest filmova posle Lolite. Ali, umesto toga, morala je da promoviše Lolitu godinama posle… Taj film ju je etiketirao u tolikoj meri da nije mogla da napreduje u karijeri.”

Iako je Lajon posle toga glumila u filmovima kao što su Noć iguane (1964) Džona Hjustona i 7 žena (1966) Džona Forda, njene uloge počele su drastično da se proređuju i poslednji put se pojavila na filmu 1980. godine u 34. godini.

„To što su joj davali tipske uloge nije bilo pozitivno iskustvo za nju”, potvrđuje Harison Gomez.

„Mislim da je moja majka bila veoma duhovita glumica. Umela je da igra i druge stvari, ne samo zavodnicu sa kojom su je asocirali kad je imala 14 godina.”

„Bila je aktivistkinja. Bila je fantastična novinarka […] radila je fantastične stvari u Njujorku, pomagala ženama da se pripreme za poslove čije plate nisu mogle da obezbede finiju odeću.”

Ona objašnjava: „Nemojte pogrešno da me shvatite. Bilo je mnogo mraka u njenom životu. Ali mislim da kad ste mladi u Holivudu – videla smo to hiljadu puta sa mladim glumicama – izguraće vas na vrh, daće vam da radite šta god poželite, sve dok jednom ne uradite nešto preterano, a onda će vas samo uništiti.”

Danas je ikonografija koja se vezuje za Lolitu (1962) usvojena u različitoj meri u najširoj popularnoj kulturi.

Te naočare u obliku srca postale su simbol „seksualne mačkice” – svesno ignorišući mračne elemente iz priče na osnovu kojih su nastale.

Učinivši svoju verziju Dolores ovozemaljskom učesnicom, Kjubrikova adaptacija je pokrenula domino efekat koji nastavlja da truje pop kulturu do današnjih dana.

Ona se pojavljuje u tekstu pesme Don't Stand So Close to Me grupe The Police, koja govori o seksualnoj privlačnosti koju oseća profesor prema učenici, u kojoj jedan stih glasi: „On je vidi / On počinje da se trese i kašlje / Baš kao onaj starac u / Onoj Nabokovljevoj knjizi”.

Ili se u tabloidima javlja kao skandalozni naziv za privatni avion osramoćenog seksualnog prestupnika Džefrija Epstina, „Lolita ekspres”.

Elen Fon Anvert je 1992. godine snimala Kejt Mos za Glamur Italija, za naslovnicu i duplericu naslovljene „Šarmantna Lolita”.

Na fotografijama, osamnaestogodišnja Mos je stilizovana sa crvenom lizalicom, lutkom, talasastima kovrdžama – godinama ranije, Džon Galijano je izabrao ovu petnaestogodišnjakinju da otvori njegovu reviju kao njegova Lolita, lansirajući njenu karijeru kao večito mladu ispijenu devojčicu.

Samo ovo pokazuje kako je reč postala zamena za mladu devojku koja je svesni učesnik u vlastitoj preuranjenoj seksualizaciji.

Može se reći da je Lolita hodala da bi seksualno agresivna četrnaestogodišnja Adrijen u tumačenju Ališe Silverston u filmu Simpatija (1993) mogla da trči.

Ovaj nedostatak konteksta u vizuelnom predstavljanju Lolite dovodi do fundamentalnog retrospektivnog nerazumevanja lika i njene priče – ime je sada postalo sinonim za nezrelu koketnost: vidite Tviter selfi Kejti Peri iz 2014. godine, sa sve potpisom slike: „Trenutno se vrlo osećam kao Lolita”.

Album Born to Die savremene pop zvezde Lane Del Rej iz 2012. godine takođe je prepun referenci na Nabokovljev roman.

U pesmi Off to the Races, ona kaže: „Moj stari je loš čovek, ali / Ne mogu da poreknem kako mi drži ruku”, pre nego što otpeva direktne uvodne reči iz knjige u refrenu: „Svetlosti mog života, ognju mojih prepona.”

Na istom albumu, njena pesma Lolita počinje rečima: „Hoćeš li biti moja mala večeras? Mogla bi da ljubiš moje usne od voćnog punča na jarkom suncu.”

Del Rej, da ironija bude veća, radi upravo ono što Nabokov satirizuje kroz Hambertov glas- koristeći prenaglašene poetske metafore da ukrasi maglovitu fantaziju prikrivenog užasa.

Kantautorka Medison Bir je 2020. godine bila prisiljena da se izvini pred svojih 3,2 miliona pratilaca na Tviteru nakon komentara na Tik Tok lajv strimu da „definitivno” romantizuje knjigu.

Nakon što je ubrzo posle toga hešteg #madisonbeerisoverparty postao viralan, napisala je izvinjenje pratiocima na Tviteru, malim slovima kao u tekstualnoj poruci karakterističnim za Generaciju Z: „sada vidim da je knjiga okidač za neke ljude i izaziva veoma komplikovanu emocionalnu reakciju.”

Još ozloglašenija vest pojavila se 2013. godine kad je tridesetosmogodišnji Bredli Kuper fotografisan pored svoje tada dvadesetjednogodišnje devojke Suki Voterhaus dok joj čita Lolitu u jednom pariskom parku.

Budući da su novinari u ono vreme non-stop pratili par, mnogi mediji su nagovestili kako veruju da je to bilo režirano; kao i Kjubrikov film, možda se radilo o internoj šali za učesnike.

Ili je takođe sasvim moguće da se radilo o savršenoj sudbinskoj slučajnosti da je par – iako u legalnoj vezi – bio uhvaćen kako čita ozloglašenu priču o vezi sa ogromnom razlikom u godinama.

Kad je u pitanju Kjubrikova verzija Lolite, možda nikada neće doći do kulturološkog pomirenja sa filmom budući da još nije izrečena presuda oko toga šta on pokušava da postigne – ili kakva osećanja kod nas da izazove – u odnosu na izvornik.

Ali sa njegovom glavnom glumicom kao nevoljnom namigujućom ikonom u kulturi koja odavno romantizuje silovanje maloletnice, možemo samo da pomislimo da je Kjubrikov film – razišavši se sa pažljivo skrojenim kontekstom Nabokovljevog satiričnog romana – izrodio čudovište.

Izvor: bbc.com

A da sve to dovedemo na nivo normalnog, ravnopravnog, jednakog svijeta(koji još uvijek ne postoji) shvatili bismo da je sasvim normalno da i oni plaču, ali imaju problem zbog toga, jer niko to od njih ne očekuje. Mi žene, gledamo na to kao apstrakciju, a muškarci kao na povod za potkusirivanje na kafama, gdje će svaki govoriti koliko je muško, a onda biti isti onaj emotivni muškarac svojoj ženi kod kuće.

Pa i Obama plače i to javno. Plakao je prije četiri godine na skupu na kojem je govorio o masakru u kojem su stradala djeca u Sandy Hook osnovnoj školi. Mediji su prenosili vijest kao nešto neviđeno, gdje je u prvih nekoliko pasusa bilo odgovoreno na svih pet pitanja.

Ko? Obama.

Šta? Plače.

Gdje? Na skupu na kojem govori.

Kada? U Decembru.

Zašto? Zato što je muško i jer je to neviđeno.

Međutim, stereotipi o muškarcima koji ne plaču i koji sve to čuvaju u sebi i trpe, pronalazi svoje uporište u nauci od ranije. Žene plaču pet puta više na godišnjem nivou od muškaraca, sudeći prema istraživanju Ivana Nikliceka, Lidije Temošok i Ada Vingerhetsa, na Tilburg Univerzitetu u Nizozemskoj, koji su okupljeni u knjizi pod nazivom “Emotional Expression and Health”. Oni navode i kako muškarci plaču kraće pa njihov plač traje u prosjeku od dvije do tri minute, što je duplo manje od žena. Pri tome nisu uzeli u obzir višesatno jecanje, koje žene imaju s vremena na vrijeme.

Međutim, ono što je zanimljivo jeste kako vremenski intervali plakanja variraju od države do države, zato u Gani, Nepalu i Nigeriji, razlika između muških i ženskih suza gotovo da ne postoji, jer siromašnija društva plaču manje, ali intenzivnije suočavajući se sa svojim emocijama u istom trenutku kada ih dožive, za razliku od mnogih društava u Americi, gdje ljudi zbog ugleda i društvenog statusa suzdržavaju emocije, a onda više plaču i jecaju u samoći.

Muškarci plaču kraće pa njihov plač traje u prosjeku od dvije do tri minute, što je duplo manje od žena

Tok suza je drugačiji kod žena i muškaraca, a razlozi imaju svoj izvor u biološkoj osnovi. Žene imaju više hormona prolaktina, koji se ujedno nalazi i u majčinom mlijeku, a koji ih češće navodi na suze, dok testosteron kod muškaraca reguliše taj nivo u mjeri da oni plaču manje. Studija iz 1998. godine objavljena u časopisu Cornea govori kako žene koje imaju u predmenopauzi niži nivo prolaktina i viši testosterona plaču manje od onih koje imaju obrnutu situaciju, odnosno više prolaktina, manje testosterona.

A do puberteta plaču gotovo jednako, nakon čega se dešavaju hormonske promjene. Žene imaju pliće, kraće suzne kanale koji se lakše pune suzama, što dovodi do veće vidljivosti suza, navodi se u radu objavljenom u 1960. godine u časopisu American Journal of Physical Anthropology.

Međutim, muške suze su oduvijek bile skrivene od javnosti, a time su se pozabavili i u knjizi “Crying: A Natural and Cultural History of Tears” gdje su istraživali emocionalnu povezanost sa povećanom produktivnosti. Došli su do zaključka da se muškarci suzdržavaju više kako bi zadržali autoritativan stav na poslu, za razliku od žena, koje su dolazile na posao kao radnice, ali i ostajale kućama i bile domaćice. Njima suze nisu bile obespravljene, za razliku od muških, jer društvo nije imalo očekivanja od njih u pogledu uspješnog rukovođenja kompanijom.

Studija Kleenexa iz 2004. godine takođe se pozabavila razlozima ženskog i muškog plača. Naime, smrt bliske osobe okidač je za suze muškaraca u čak 74% slučajeva, dok prekidi, romantični filmovi i prekidi veza nemaju taj domet. Uprkos tome, Obamine suze su omogućile ljudima da se povežu s njim više i osjete bliskost, jer je i on emocionalno biće, koje je na taj način pokazalo svoju ranjivost. A upravo to pokazuju suze. Zato su vjekovima bile nespojive sa liderima, jer moć se ogleda i u sposobnosti vladanja nad sobom i svojim emocijom. A opet, ko to zaista može?

Muškarci  se suzdržavaju više kako bi zadržali autoritativan stav na poslu, za razliku od žena, koje su dolazile na posao kao radnice, ali i ostajale kućama i bile domaćice.

Osobe koje boluju od Sjogrenovog sindroma, koji im onemogućava da plaču, imaju veće probleme prilikom identifikovanja svojih emocija i izražavanja istih, u 22% slučajeva, što su podaci lista Clinical and Experimental Rheumatology i njihove studije iz 2012. godine. Upravo zato suze olakšavaju izražavanje emocija, zbližavanje sa ljudima i olakšanje.

A mi smo odlučili saznati i šta žene i muškarci misle o muškim suzama pa vam donosimo i obe perspektive. Erna Saljević vjeruje kako su suze jednostavno suze, razmazale maskaru ili ne. “Očigledno je da žene zaista mnogo lakše barataju emocijama, i ne nisam pogriješila kada tako kažem, jer one vrlo lako u tom smislu iskazuju svoje osjećaje, kada su tužne, kada su jako ljute, jače, pa i najače, pa sve isto i sa srećom. Dok kod muškaraca vi imate samo par osjećaja koje su oni spremni pokazati na svom licu. Množina, ne svi, jer generalizovanje je glupo”.

Ona dodaje i kako muške suze vrijede danas mnogo više, jer ih ne viđamo često.

“Na drugu stranu, naši balkanski dragi su od malena učeni da muško ne treba plakati, da je to za curice, pa i ne čudi da su vremenom razvili mehanizme koji suze povlači iz suznih kanala sve do ispod petnih žila dlakavih muških stopala. Mišljenja sam da su suze oslobađajuće, i u trenutku tuge i u trenutku sreće i da ih uopšte ne treba čuvati. One pokazuju drugoj osobi u trenutku sreće -vrijediš mi/takla si me u srce/vjerujem ti toliko da ću ti dopustiti da vidiš kako slinim, a u trenutku tuge pomozi mi/slomio sam se pred tobom/vjerujem ti dovoljno da se lomim i otvaram pred tobom.- Suze se nikako ne smiju pripisati osobini slabića, ni kod muškarca ni kod žene”.

Sličnog je mišljenja i naš muškarac, Đurica Štula koji govori:”Plač je zdrav. Kada mi djeca plaču i žensko i muško, ako je objektivno – podržim, umirim, pričamo. Ako je plač ucjenjivačko – interesnog tipa – pustim opet da se riješe stresa. I sam bejah u situacijama kada su me emocije izjedale i udarale bilo da su u pitanju muško – ženski odnosi, smrti i sahrane, ili neki divni trenuci uz djecu i muziku”.

Jednostavno je, za suze trebaš imati muda.

Erna poručuje za one koji/koje se pale na muške suze, odličan film koji će vas nasmijati do suza (i muških i ženskih) a tiče se uloge Rowene u filmu The Little Death.

Nisi nimalo manje muško ako plačeš, naprotiv.

Plači, jer znam da voliš, patiš, tuguješ, jednako kao i ja, samo ti društvene norme to osporavaju.

Plači, da se za tobom ne bi plakalo, jer nakupljanjem emocija u sebe i potiskivanjem, možeš samo pogoršati stanje. Upravo zato ovaj video je dio kampanje koja poručuje, plačite, jer trebate da plačete kako bi živjeli normalnim životom.

Na gala otvaranju dodijeljen je Grand Prix fotografu iz Hrvatske, Ivanu Gundiću, a održan je i koncert sarajevskog muzičara Mirze Redžepagića, te otvorene izložbe finalista festivala.

 Ove godine, na Sarajevo Photography Festival u okviru takmičarskog programa i osam kategorija, stigle su prijave iz 56 zemalja svijeta. Ovih osam kategorija žirirali su regionalni i svjetski eminentni umjetnici.

Prvonagrađeni Ivan Gundić, osvojio je Grand Prix u vrijednosti od 2.000 eura, kao i prvo mjesto u kategoriji konceptualne fotografije – koju je žirirala  jedna od najznačajnijih konceptualnih umjetnica mlađe generacije iz Bosne i Hercegovine – Selma Selman. Drugo mjesto u ovoj kategoriji osvojio je hrvatski umjetnik Mario Periša, dok je treće mjesto osvojila bosanskohercegovačka fotografkinja Katarina Gotić.

U kategoriji pejzažne fotografije prvo mjesto osvojio je Boško Hrgić iz Bosne i Hercegovine, dok je drugo mjesto osvojio Stefan Vukićević iz Crne Gore. Treće mjesto osvojila je Talijanka Elisa Mariotti, a žiri je činio Luca Venturi, osnivač i art direktor Siena International Photo Awards-a, Drone Photo Awards-a i Siena Awards Festivala. Nagradu za najbolju dokumentarnu fotografiju odnio je Poljak Patryk Jaracz, dok je drugo mjesto osvojio Španjolac Roger Grasas, a treće mjesto umjetnik Berk İşeri iz Turske. Ovu kategoriju žirirala je Magnumova fotografkinja Nanna Heitmann.

Najistaknutija fotografija u kategoriji mode pripala je Renati Brzić, fotografkinji iz Srbije. Drugo mjesto u ovoj kategoriji osvojila je Njemica Madeleine Brunnmeier, a treće Mario Ilić iz Bosne i Hercegovine. Žiri je bio modni direktor Vogue ADRIA-e, Petar Trbović.

U life kategoriji prvo mjesto osvojila je francuska fotografkinja i novinarka Aruallan, a na drugom mjestu našao se Shingyu Kang iz Južne Koreje. Treće mjesto osvojio je Poljak Piotr Sobik. Žiri ove kategorije je jedan od osnivača Hamburg Portfolio Review-a, kustos i urednik, Lars Lindemann.

Nagradu za najbolju mobilnu fotografiju odnijela je Talijanka Monia Marchionni. Drugo mjesto osvojio je Izraelac Michael Banifatov, a treće Bruce Strong iz Sjedinjenih Američkih Država. Direktor Belgrade Photo Month-a, David Pujado, ocjenjivao je ovu kategoriju. U kategoriji portretne fotografije prvo mjesto je osvojio Austrijanac Peter Pflügler, drugo Estonka Polina Soyref, a treće Katerina Churbakova s Cipra.

Žiri je bila češka fotografkinja Hana Knizova. U kategoriji vjenčane fotografije pobjednica je Sanela Zukić iz Bosne i Hercegovine. Drugo mjesto pripalo je Bojanu Petričeviću, također iz BiH, a treće Sari Filipi Delić iz Hrvatske. Ovu kategoriju žirirala je Natali Grace Levine, glavna i odgovorna urednica Wezoree platforme.

Sarajevo Photography Festival održava se od 27. maja do 2. juna, pored bogatog takmičarskog programa, obuhvata izložbe, radionice, tribine i predavanja na sedam različitih lokacija u Sarajevu. Tematika ovogodišnjeg izdanja je “Intersection” gdje će biti fokus na spajanju različitih vizija i jačanju veza između autora kroz razmjene iskustava.

U subotu 1. juna održaće se radionice sa Vladimirom Živojinovićem, Milicom Mrvić i Klasjom Habjan, recenzija portfolija, predavanja Ziyaha Gafića, panel diskusije  sa Filipom Koludrovićem i Petrom Trbovićem, kao i Larsa Lindemanna. Biće otvorena i izložba Katarine Marković „U prolazu” u Muzeju književnosti i pozorišne umjetnosti. U nedjelju 2. juna biće održano predavanje Anđele Petrovski, kao i izložba teen programa Asye Isović, te future voice-a Sabine Bešlagić. Izložbu Kranj Foto Festa možete pogledati u Europe House do kraja juna.

“Kao vodeća domaća banka nosimo posebnu obavezu prema društvu u kojem djelujemo, zato je naša misija osnažiti razvoj zajednice i projekata od kulturnog značaja. Posvećeni smo identificiranju, ohrabrivanju i podršci najboljih talenata – inspirativnih mladih ljudi koji svojim djelovanjem daju veliki doprinos umjetnosti i zato već treću godinu podržava organizaciju Sarajevo Photography Festivala.

Ponosni smo što možemo biti dio festivala koji obogaćuje kulturni život grada, dovodi međunarodne umjetnike i inspiriše nas da posmatramo svijet kroz objektiv talentovanih fotografa”, ističe Predsjednik Uprave ASA Banke Samir Mustafić.

Festival se organizira uz podršku Grada Sarajeva, Europske Unije u Bosni i Hercegovini, kompanije Canon i ASA Banke.

Prije samog programa “Razgovor sa piscem” u okviru kojeg će sa Jergovićem razgovarati moderatorka Vanja Šušnjar Čanković, u 17 časova će biti otvoren Sajam knjige, koji će raditi svaki naredni dan festivala od 10 do 20 časova.

“Festival će okupiti više od 40 značajnih književnika, izdavača, kritičara, prevodilaca i novinara iz regiona. Osnovni cilj festivala je povezivanje pisaca, izdavača i književnih kritičara iz regiona, razmjena mišljenja i uspostavljanje saradnje.

Poseban značaj festivala ‘Imperativ’ je razvoj publike, uključivanje velikog broja mladih ljudi u programske sadržaje i predstavljanje knjiga koje su u protekloj godini izazvale veliku pažnju književne publike i kritike”, saopšteno je iz “Imperativa”.

Pored Jergovića, kroz programe “Razgovor sa piscem”, “Poeziju će svi čitati” i “Note i slova”, na “Imperativu” će banjalučka publika, kako je javljeno, imati priliku da čuje i vidi književnike Srđana Valjarevića, Lidiju Dimkovsku, Maju Iskru, Draganu Mladenović, Lidiju Deduš, Dragu Glamuzinu, Ivana Ergića, Bojana Krivokapića, Filipa Grujića, Zorana Ferića, Jagnu Pogačnik i Vladimira Tabaševića.

“U programu ‘Lektira u podne’ banjalučki srednjoškolci će imati priliku da razgovaraju sa piscima o značaju čitanja. I ove godine održaće se radionica pisanja poezije koju će voditi književnik i urednik izdavačke kuće ‘Enklava’ Zvonko Karanović.

Cilj ove radionice je, kako Karanović kaže, da mladim pjesnicima skrati put do nalaženja sopstvenog glasa. U programu ‘Art bioskop’ publika će ove godine imati priliku da pogleda dugometražni dokumentarni film o Dušku Trifunoviću ‘Život je maskenbal’, a nakon projekcije filma sa publikom će razgovarati autori filma, scenarista Saša Berendika i reditelj Branko Lazić”, stoji u saopštenju “Imperativa”.

Počeće uvodnom besjedom eminentnog glumca i reditelja Nebojše Dugalića koji će ove godine biti počasni gost Festivala. Potom ćemo imati priliku uživati u koncertu spoznaje pod nazivom „Njegoš i Kočić – korijeni“ u kojem će učestvovati oko stotinu učesnika, pored Simfonijskog orkestra Narodnog pozorišta Republike Srpske učestvuju i Akademski hor „Obilić“ AKUD „Branko Krsmanović“ iz Beograda, Kamerni hor „Kerubini“ Konfučijevog instituta UNIBL i Vladimir Bulatović (bas).

Akademski hor „Obilić“ osnovan je čak u XIX vijeku na Univerzitetu u Beogradu. Horom su dirigovali velikani srpske muzičke scene. Za svog postojanja su imali brojne uspjehe, bogat repertoar obilježila su izvođenja velikog broja vokalno-instrumentalnih scenskih djela.

Kamerni hor „Kerubini“ je posebno poznat po izvođenjima kompozicija Vlade Miloševića, kompozitora, pedagoga, dirigenta, etnomuzikologa i organizatora muzičkog života Banje Luke.

Na repertoaru koncerta za svečano otvaranje Teatar festa „Petar Kočić“ naći će se Miloševićevo djelo „Kočićeve riječi“ koje citira ovog narodnog tribuna, omuzikovljavajući ih kroz rustični zvuk Bosanske Krajine. S druge strane, naspram Vlade Miloševića stoji savremeni srpski kompozitor Rajko Maksimović, profesor kompozicije i orkestracije sa Fakulteta muzičkih umetnosti u Beogradu.

Njegova djela su izvođena na koncertima i festivalima širom nekadašnje zemlje i u inostranstvu. Maksimovićevo djelo „Testamenat crnogorskog vladike Petra Petrovića Njegoša“ je napisano za solo bas koji će izvesti Vladimir Bulatović, član pjevačkog ansambla Opere i teatra Madlenijanum, uz mješoviti hor i Simfonijski orkestar NPRS-a.

Program koncerta spaja na jednom mjestu riječi mudrog vladike Njegoša i pisca i tribuna Petra Kočića, a sve to zahvaljujući muzičkom jeziku Vlade Miloševića i Rajka Maksimovića. Upravo upoznavanje sa korijenima, u muzičkom smislu, daje odgovor na pitanje „Ko sam ja?“, odnosno „Ko smo mi?“.

Dan poslije, u utorak, 4. juna, počeće takmičarski dio Festivala predstavom iz Narodnog pozorišta Sombor, autora Mate Matišića, u režiji Ivana Vanje Alača, „Ljudi od voska“, zatim, u srijedu, 5. juna, Hrvatsko narodno kazalište iz Splita, sa predstavom „Crvena voda“, po romanu Jurice Pavičića, a u režiji Ivice Buljana.

Četvrtak je rezervisan za Pozorište „Bora Stanković“ iz Vranja, koje prvi put gostuje u NPRS- u. Članovi njihovog ansambla odigraće predstavu „Ništa nećemo zaboraviti“, po motivima romana „Kanjec filma“ i „Ista priča“ Vere Cenić, reditelja Juga Đorđevića.

Nakon Vranja, očekuje nas predstava Bosanskog narodnog pozorišta iz Zenice, pod nazivom „Drama o Mirjani i ovima oko nje“, autora Ivora Martinića, u režiji Nermina Hamzagića. Za kraj takmičarskog dijela programa gledaćemo Narodno pozorište u Beogradu sa predstavom „Očevi i oci“, reditelja Veljka Mićunovića.

U čast nagrađenih, u nedjelju, 9. juna, ansambl Narodnog pozorišta iz Beograda će odigrati predstavu „Sitnice koje život znače“, po romanu Lorenca Maronea, dramatizacija Đorđe Kosić, režija Andrej Nosov.

Pored predstava koje ćemo gledati sedam večeri s početkom u 20 časova, očekuje nas i bogat prateći program. U subotu, 8. juna, s početkom u 12 časova biće održana tribina pod nazivom „U potrazi za originalnim dramskim tekstom“, na kojoj će učestvovati mnogi istaknuti stvaraoci iz pozorišnog života. Takođe, kao i proteklih godina, u sklopu pratećeg programa biće održane promocije knjiga i časopisa iz oblasti dramske umjetnosti.

Nakon “Trojice za Kartal” (Bodoni, 2022.), remasteriranog izdanja svoje kultne knjige priča “Sarajevski Marlboro” (Fraktura, 2018.), koji je nagrađen prestižnom nagradom Fric za najbolju fikcijsku prozu, Miljenko Jergović napisao je još jednu posvetu gradu – ovog puta neimenovanom, svakom ranjenom gradu na svijetu poput Buče ili Alepa, gradu u kojem žive, dišu i vole ljudi okruženi smrću.

“Ovo nije knjiga o bilo kojem od brojnih ratova koje smo doživjeli. Ovo uopće nije knjiga o ratu. Ovo je knjiga o gradu pod opsadom i o ljudima pod opsadom. Unutarnjom i vanjskom. Grad je prostor koji svi oni naseljavaju. Grad je živčani sustav i krvotok svakog od tih ljudi. Svako poglavlje može se čitati kao zasebna priča, ali se svaka priča dovršava tek u cjelini Rata.

Rat se ne bi trebao čitati napreskok, slučajnim otvaranjem knjige, jer se na taj način stvara zbrka u njenom vremenu. Ali i u vremenu samog čitatelja. Stvara se košmar iz kojeg nema izlaza. Rat je poput sata i kalendara, knjiga precizne kronologije. Njezina dramaturgija proizlazi iz kronologije, kao što biva u svakome ratu, kao i u mentalnoj bolesti koja simulira rat. Rat valja čitati po redu, jer samo tako nađe se izlaz iz rata, izlaz iz grada pod opsadom”, piše izdavač.

“Miljenko Jergović; Sarajevo, 1966. Šest mu je kad burovitog jesenjeg jutra pješači od kuće u Gornjoj vali do škole u Donjoj vali, i prvi put jasno osjeti dvije osobe u sebi. Jedna je taj dječak koji upravo ide u školu, a druga odrastao čovjek, tjeskoban i uplašen.

Nadnesen nad dječaka, komentira ga s drugog kraja svijesti. S godinama razlika između dvije osobe nije se smanjivala, premda se dijete mijenjalo i u određenom smislu raslo. Dijete je napisalo svu fikciju, proznu i pjesničku. Odrasli bavi se novinarstvom, piše o knjigama i o umjetnosti. Prva osoba umije preći na poslove druge osobe. Druga nikad ne prelazi na poslove prve. Nije osjetio strepnju da bi se mogli sasvim razdvojiti”, piše Fraktura.

Poruku za Svjetski dan pozorišta će prije predstave pročitati glumac NPRS-a Anando Čenić.

Poruka za 27. mart – Svjetski dan pozorišta
Autor poruke Jun Fose
Norveški pisac, dramski pisac

Umjetnost je mir

Svaka osoba je jedinstvena, posebna, a opet ista kao i svi ostali. Naš vidljivi, spoljašnji izgled je drugačiji od svih ostalih, i naravno sve je to dobro i lijepo, ali u svakom čovjeku postoji nešto što pripada samo njemu – ono što je on sam po sebi. To nešto možemo nazvati njegovim duhom ili njegovom dušom. Ili možemo odlučiti da to uopšte ne imenujemo riječima, već da ostavimo stvar na miru.

Ali koliko god da smo različiti jedni od drugih, ipak smo i slični. LJudi iz cijelog svijeta su u osnovi slični jedni drugima, bez obzira na to kojim jezikom govorimo ili koja nam je boja kože ili kose.

Možda je ovo neka vrsta paradoksa: da smo potpuno isti i potpuno drugačiji u isto vrijeme. Možda je čovjek sam po sebi paradoks, u tome što povezuje tijelo i dušu – u nama postoji i jedno i drugo, ono najzemaljskije, opipljivije postojanje i nešto što prevazilazi materijalna, zemaljska ograničenja.

Umjetnost, dobra umjetnost, može na svoj čudesan način da spoji jedinstveno sa univerzalnim. Omogućava nam da drugačije – strano, moglo bi se reći – razumijemo kao univerzalno. Time umjetnost ruši granice između jezika, geografskih regiona i zemalja. Na taj način spaja ne samo ono što je karakteristično za svakog od nas, već i karakteristike grupa, na primjer pojedinih naroda.

Umjetnost to ne čini izjednačavanjem razlika, već naprotiv, pokazujući nam što je drugačije od nas, ono što nam je nepoznato, strano. Svako dobro umjetničko djelo sadrži upravo to: nešto strano, nešto što ne možemo do kraja da razumijemo, ali u isto vrijeme na neki način i razumijemo. Sadrži misteriju, možemo reći. Nešto što nas inspiriše i gura preko naših granica, i tako stvara transcendenciju koju svako umjetničko djelo mora da sadrži u sebi i do koje nas vodi.

Ne znam bolji način da spojim suprotnosti. To je suprotan pristup nasilnim sukobima koje prečesto viđamo u svijetu, pristupu koji podliježe destruktivnom iskušenju da uništi sve strano, sve što je jedinstveno i drugačije, često koristeći najokrutnije izume koje nam tehnologija nudi.

U svijetu postoji terorizam. Rat. Jer ljudi imaju i životinjsku stranu, koju pokreće instinkt da doživljavamo ono drugo, strano kao prijetnju sopstvenom postojanju, umjesto kao fascinantnu misteriju.

Na ovaj način, jedinstvenost – razlike koje svi vidimo – nestaju, ostavljajući za sobom kolektivnu istovrsnost, u kojoj sve što je drugačije predstavlja prijetnju koju treba iskorijeniti. I sve što izgleda drugačije, kao na primjer u religiji ili političkoj ideologiji, postaje nešto što treba pobijediti i uništiti.

Rat je bitka protiv onoga što se nalazi duboko u svima nama: protiv jedinstvenog. A to je i borba protiv umjetnosti, protiv onoga što leži duboko u njoj.

Ovdje govorim o umjetnosti uopšte, a ne konkretno o pozorištu ili dramskom pisanju, jer kao što sam rekao, svako dobro umjetničko djelo, duboko u sebi, vrti se oko iste stvari: uzeti potpuno posebne i potpuno jedinstvene stvari i učiniti ih univerzalnim.

Spajanjem posebnog sa jedinstvenim, uz pomoć umjetničkog izraza, i to ne otklanjajući posebnost, već njenim naglašavanjem, dozvoljavajući da kroz nju zablista sve što je strano i nepoznato.

Rat i umjetnost su suprotnosti, baš kao rat i mir – tako jednostavno. Umjetnost je mir.

Prikazivanje ove komedije, koja je bila prikazana i na 70. Berlinskom međunarodnom filmskom festivalu, planirano je za 19 časova.

Iz Muzeja ističu da je srijeda, 20. mart, od 19 časova, rezervisana za švajcarsku komediju “Zvuk bubnjeva” priznatog režisera Fransoa Kristofa Marzala.

“U petak, 22. marta u 19 časova biće prikazan posljednji film u okviru ove manifestacije, a u pitanju je francusko-belgijska animirana komedija iz 2017. godine ‘Veliki zli lisac’ u režiji Benžamena Renera i Patrika Embera, urađena po stripu ‘Veliki zli lisac i druge priče’ poznatog strip crtača i animatora Benžamena Renera”, navode oni.

Ulaz za sve filmske projekcije je besplatan, a svi filmovi su prilagođeni i prevedeni.

Inače, “Sedmicu francuskog filma” organizuju Francuski institut u BiH i Švajcarska amabasada u BiH u saradnji sa Muzejem savremene umjetnosti Republike Srpske.