Ali iza svakog velikog čovjeka postoji i jedna tiša, porodična priča.

U Teslinom slučaju, ta priča počinje u Smiljanu, u porodici pravoslavnog sveštenika Milutina Tesle i Georgine – Đuke Mandić, žene izuzetne vještine, pamćenja i stvaralačkog duha, za koju je sam Tesla govorio da je imala dar za izume i ručni rad.

Nikola nije bio jedinac, niti je odrastao sam u kući u kojoj su se rađale njegove prve slike svijeta. Bio je jedno od petoro djece. Imao je starijeg brata Daneta, čija je rana smrt duboko obilježila njegovo djetinjstvo, i tri sestre – Milku, Angelinu i Maricu.

O njima se mnogo manje zna. Njihova imena ne nalaze se u udžbenicima uz lekcije o naizmijeničnoj struji, ali su pripadale istoj porodici iz koje je potekao jedan od najvećih umova modernog doba. Njihovi životi bili su drugačiji od Nikolinog – tiši, porodičniji, vezani za Liku, Dalmaciju, svešteničke porodice, djecu i sudbine koje nisu imale svjetsku pozornicu.

Ipak, upravo zato su važne.

Jer kada pogledamo Milku, Angelinu i Maricu, ne gledamo samo “Tesline sestre”. Gledamo žene koje su živjele u vremenu u kom se ženski život rijetko bilježio detaljno, u kojem su porodične uloge bile strogo određene, a obrazovanje i javni rad uglavnom pripadali muškarcima. I baš zato svaki sačuvani podatak o njima ima posebnu težinu.

Milka Tesla Glumičić – najstarija sestra Nikole Tesle

Milka Tesla Glumičić bila je najstarija sestra Nikole Tesle. Prema podacima Muzeja Nikole Tesle, rođena je 1852. godine u Senju, a umrla je prije novembra 1911. godine.

Bila je udata za Radivoja Glumičića, sa kojim je imala kćerku Georginu – Ginu. O Gininom životu takođe je sačuvan podatak da se poslije škole udala za protu Petra Lalića, što pokazuje koliko su porodične veze Teslinih sestara ostajale povezane sa svešteničkim krugovima iz kojih je i sam Nikola potekao.

O Milki se ne zna mnogo u javnim izvorima, što nije neobično za žene njenog vremena. Njena sudbina nije zabilježena kroz velike javne događaje, ali jeste kroz porodične veze koje su nastavile život jedne porodice čije će prezime kasnije postati poznato cijelom svijetu.

Ako je Nikola Tesla bio onaj koji je otišao najdalje, Milka je pripadala onom dijelu porodične priče koji je ostao bliže korijenima. Njena životna putanja bila je mnogo tiša, ali upravo takve sudbine često najjasnije pokazuju kakav je bio svijet iz kog je Tesla potekao.

Ona je bila dio porodice u kojoj su se cijenili disciplina, vjera, znanje i rad. Iako nije imala javni život kakav je imao njen brat, njen položaj u porodičnom stablu Nikole Tesle ostaje važan jer nas podsjeća da se iza svake velike biografije nalaze i oni čiji se životi pamte kroz nekoliko podataka, ali čije prisustvo ne može da se izbriše.

Angelina Tesla Trbojević – sestra čiji je sin krenuo Teslinim putem

Angelina Tesla Trbojević bila je srednja Teslina sestra. Prema podacima Muzeja Nikole Tesle, rođena je 20. juna 1853. godine u Smiljanu, a preminula je 16. avgusta 1931. godine u Kistanjama, u Dalmaciji.

Bila je udata za protu Jovu Trbojevića i sa njim je imala petoro djece. U njenoj porodici posebno se izdvaja sin Nikola Trbojević, koji je kao mladić otišao u Ameriku i postao inženjer u automobilskoj industriji.

Ovaj podatak posebno je zanimljiv jer pokazuje da se tehnički i stvaralački duh porodice Tesla nije završio samo na Nikoli. Nikola Trbojević, Angelinin sin, u Americi je radio kao inženjer i ostavio trag u oblasti automobilskih mjenjača, a mnogi sistemi koji se danas koriste zasnovani su na nekom od njegovih pronalazaka.

Zbog toga Angelina nije važna samo kao Teslina sestra, već i kao majka čovjeka koji je, na drugačiji način, nastavio porodičnu vezu sa tehnikom, inženjerstvom i izumiteljstvom.

U njenoj biografiji vidi se i šira slika jedne porodice u kojoj se znanje prenosilo kroz generacije. Nikola Tesla je otišao u svijet i postao simbol naučne genijalnosti, ali se u porodici njegove sestre Angeline takođe pojavljuje trag onog istog nemira koji čovjeka tjera da stvara, istražuje i unapređuje ono što već postoji.

Angelinin život, kao i životi mnogih žena iz 19. i prve polovine 20. vijeka, nije bio javno ispisivan njenim sopstvenim glasom. Ali kroz podatke o njenoj porodici vidimo koliko je njena loza bila obrazovana, snažna i povezana sa duhom vremena u kojem su se nauka, vjera, tradicija i modernizacija sudarale na svim stranama.

Marica Tesla Kosanović – najmlađa sestra i majka Save Kosanovića

Marica Tesla Kosanović bila je najmlađa sestra Nikole Tesle. Rođena je 1858. godine u Smiljanu, a preminula je 29. oktobra 1938. godine u Zagrebu.

Bila je udata za protu Nikolu Kosanovića, sa kojim je imala četiri sina. Među njima se posebno izdvaja Sava Kosanović, njen najstariji sin, jugoslovenski političar, diplomata i publicista.

Sava Kosanović bio je veoma blizak sa svojim ujakom Nikolom Teslom. Često je boravio u Sjedinjenim Američkim Državama i u izvorima se navodi da je upravo on označen kao Teslin nasljednik.

Zbog toga Maricina porodična linija ima posebno mjesto u priči o Teslinom nasljeđu. Preko nje i njenog sina Save, veza sa Nikolom Teslom nije ostala samo porodična, već je dobila i javnu, diplomatsku i kulturnu dimenziju.

Marica je, kao najmlađa sestra, pripadala generaciji koja je odrastala u senci porodične tragedije zbog smrti brata Daneta, ali i u vremenu kada je Nikola već pokazivao izuzetne sposobnosti. Njena životna priča zato nosi poseban emotivni sloj – ona je bila dio najbliže porodice čovjeka koji će zauvijek napustiti zavičaj i postati svjetsko ime, ali koji nikada nije sasvim izgubio vezu sa svojim porijeklom.

Kada govorimo o Marici, govorimo i o ženi čiji je sin kasnije imao važnu ulogu u očuvanju uspomene na Nikolu Teslu. Upravo kroz porodicu Kosanović nastavio se jedan dio priče o Teslinom nasljeđu, ne kroz laboratorije i patente, već kroz sjećanje, dokumenta, javni rad i vezu sa čovjekom koji je svoj život proveo daleko od zemlje u kojoj je rođen.

Zašto su Tesline sestre važne?

Milka, Angelina i Marica nisu bile naučnice čije su biografije punile svjetske enciklopedije, ali to ne znači da su bile nevažne. Naprotiv, njihovi životi nam pomažu da Nikolu Teslu vidimo kao čovjeka iz porodice, a ne samo kao genija iz udžbenika.

One nas vraćaju u kuću iz koje je potekao. U porodicu u kojoj su se preplitali sveštenička tradicija, snažan majčin uticaj, obrazovanje, gubici, selidbe i velika očekivanja. Vraćaju nas u vrijeme kada su žene često bile stub porodice, iako su rijetko bile javno priznate kao nosioci istorije.

Njihove sudbine pokazuju i koliko je porodica Tesla bila razgranata, obrazovana i povezana sa ljudima koji su kasnije ostavljali trag u različitim oblastima. Angelinin sin Nikola Trbojević otišao je u Ameriku i postao inženjer, dok je Maricin sin Sava Kosanović ostao zapamćen kao političar, diplomata, publicista i Teslin blizak rođak.

Zato priča o Teslinim sestrama nije samo zanimljiv detalj sa društvenih mreža. To je mali prozor u svijet iz kog je Nikola Tesla potekao. Svijet u kojem se genijalnost nije pojavila niotkuda, već iz porodice u kojoj su postojali snažni karakteri, talenat, disciplina i izuzetna unutrašnja snaga.

Kada sljedeći put čujete ime Nikole Tesle, sjetite se da iza njega nije stajala samo priča o jednom usamljenom geniju. Stajala je porodica. Otac Milutin. Majka Đuka. Tragično preminuli brat Dane. I tri sestre – Milka, Angelina i Marica – žene koje su ostale u sjenci njegovog velikog imena, ali bez kojih slika o Teslinom porijeklu nije potpuna.

Nezavisne

Međutim, malo toga se zna o njegovim rođenim sestrama Angelini, Milki i Marici koje su takođe imale uzbudljiv i turbulentan život vredan pomena, ali i o životnoj tragediji koja je zadesila porodicu Tesla, koja im je u mnogome promenila živote i ostavila dubok trag.

Naime, pored tri sestre, Nikola je imao i brata Daneta, koji je, kada je Nikola imao samo 5 godina, pri padu s konja poginuo i veruje se da su upravo zbog ove nesreće roditelji bili tako zaštitnički nastrojeni prema Nikoli i zbog čega je njegov otac dugo odbijao da mu dozvoli da pohađa tehničku školu daleko od kuće, koja je kasnije, donela ogromnu sreću i čast porodici.

Ovo je sudbina Nikolinih sestara Angeline, Milke i Marice…

Angelina Tesla

Najstarija Teslina sestra Angelina bila je udata za protu Nikolu Trbojevića i sa njima je imala petoro dece – Uroša, Petra, Nikolu, Maricu i Milicu. Svi su završili fakultete, a četvoro su postali doktori nauka. O njenom životu ne zna se mnogo osim da je umrla 1931. i da je, zajedno sa suprugom, sahranjena u zaseoku Bezbradice, kod Kistanja, u severnoj Dalmaciji gde joj je živela ćerka Marica, udata za bogatog trgovca Nika Jankovića.

Angelinin sin Petar postao je arhimandrit šišatovački, nakon monašenja poznat kao Petronije. Studirao je pravo koje je i doktorirao, kao i teologiju. Održavajući porodičnu tradiciju, i on je vodio prepisku sa ujakom iz Amerike, ali ta pisma nisu sačuvana jer su izgorela u manastirskoj biblioteci tokom Drugog svetskog rata.

Angelinin drugi sin Nikola otišao je u Ameriku gde je bio poznat kao Nikolas Terbo. Kao i ujak po kome je dobio ime i on se pokazao kao veoma telantovan za tehniku i inovacije. Bio je matematičar i pronalazač, a iza njega je ostalo više od 120 patenata, uglavnom u automobilskoj industriji. Bio je u kontaktu sa ujakom i često mu i pozajmljivao novac jer je stariji Tesla stalno bio na ivici bankrota.

Nikolasov sin Vilijem Terbo takođe je bio izumitelj, radio je u Los Angelesu u području svemirske i raketne industrije. Trudio se da očuva sećanje na svog dedu po ocu, pa je bio i izvršni direktor Teslinog društva u SAD i čest učesnik međunarodnih skupova u Teslinu čast. Umro je 14. avgusta 2018. u 89. godini kao poslednji od porodice koji je lično poznavao Nikolu Teslu (sa kojim se susreo kao dečak).

Milka Tesla

Ne zna se tačan datum rođenja Tesline sestre Milke. Poznato je da je to bilo 1852. u Senju i da je prvo bila udata za izvesnog sveštenika Voju Glumčića i da se nakon njegove smrti 1892. preudala. Iz prvog braka za koji kažu da je bio veoma loš, Milka je imala ćerku Ginu koja je takođe bila udata za sveštenika.

Marica Tesla

O Marici je sačuvano mnogo više podataka. Ona se udala se za protu Nikolu Kosanovića sa kojim je rodina četiri sina. Ostala je udovica u 41. godini i sama je podizala decu, i polazala se kao izuzetno sposobna žena.

Kažu da je imala talenta za matematiku, da je divno recitovala stihove iz svetske književnosti koje je znala napamet, kao i da je govorila četiri strana jezika. Bavila se publicistikom i bila dopisnik nekoliko listova. Vodila je intenzivnu prepisku sa bratom Nikolom i upravo ona ga je zastupala na svečanoj akademiji, 28. maja 1936. godine na Kolarčevom univerzitetu u Beogradu povodom njegovog osamdesetog rođendana. Umrla je u osamdesetoj godini 1938. godine. Sahranjena je u Zagrebu.

Marica je uspela da svim sinovima obezbedi visoko obrazovanje. Za Dragišu se zna samo da je bio je austrougarski pukovnik, a za Ljubišu da je bio ekonomista. Milutin je bio doktor i proslavio se kao lekar koji pomaže sirotinju, obilazi nemoćne i nesebično brine o svima. Poginuo je 1941. prilikom bombardovanja Sarajeva gde je bio raspoređen kao rezervni sanitetski kapetan.

Maričin najmlađi sin Sava Kosanović bio je čuveni pravnik, ali i političar, publicista i diplomata. Posle puča 27. marta 1941. bio je ministar snabdevanja u vladu Dušana Simovića. Od 1942. do 1944. je živeo u emigraciji u Americi, gde je i upoznao svog ujaka Nikolu.

Podržavao je Narodnooslobodilački pokret, pa je od marta 1945. bio je ministar informacija u vladi Josipa Broza Tita, a od 1946. ambasador u SAD, a potom i u Meksiku. Od 1953. godine do smrti bio je član Saveznog izvršnog veća.

Upravo je Sava bio taj koji je pronašao telo Nikole Tesle u hotelskoj sobi 7. januara 1943. O tome je pisao u svojim uspomenama:

“Kada sam 7. januara 1943. ujutro ušao u Teslinu sobu, s jednim bliskim prijateljem, Tesla je ležao mrtav. Još mršaviji i bleđi malo zgrčen, sa zaleđenim sažaljivim izrazom, gotovo osmehom na licu. Na velikom okruglom stolu stajala je jedna otvorena metalna kutija, kakvih je mnogo imao, sa pismima i izvučenom slikom, poslednjom Teslinom, u grupi posetilaca 1942. godine”

Zahvaljujući Savi kao jedinom nasledniku u Americi, sva lična zaostavština Nikole Tesle je doneta u Beograd gde je formiran Muzej Nikole Tesle. Nijedan od Maricinih sinova se nije ženio pa je ova grana porodice ostala bez potomaka, piše “Istorijski zabavnik”.

Preuzeto sa: zena.blic.rs