Ali iza svakog velikog čovjeka postoji i jedna tiša, porodična priča.

U Teslinom slučaju, ta priča počinje u Smiljanu, u porodici pravoslavnog sveštenika Milutina Tesle i Georgine – Đuke Mandić, žene izuzetne vještine, pamćenja i stvaralačkog duha, za koju je sam Tesla govorio da je imala dar za izume i ručni rad.

Nikola nije bio jedinac, niti je odrastao sam u kući u kojoj su se rađale njegove prve slike svijeta. Bio je jedno od petoro djece. Imao je starijeg brata Daneta, čija je rana smrt duboko obilježila njegovo djetinjstvo, i tri sestre – Milku, Angelinu i Maricu.

O njima se mnogo manje zna. Njihova imena ne nalaze se u udžbenicima uz lekcije o naizmijeničnoj struji, ali su pripadale istoj porodici iz koje je potekao jedan od najvećih umova modernog doba. Njihovi životi bili su drugačiji od Nikolinog – tiši, porodičniji, vezani za Liku, Dalmaciju, svešteničke porodice, djecu i sudbine koje nisu imale svjetsku pozornicu.

Ipak, upravo zato su važne.

Jer kada pogledamo Milku, Angelinu i Maricu, ne gledamo samo “Tesline sestre”. Gledamo žene koje su živjele u vremenu u kom se ženski život rijetko bilježio detaljno, u kojem su porodične uloge bile strogo određene, a obrazovanje i javni rad uglavnom pripadali muškarcima. I baš zato svaki sačuvani podatak o njima ima posebnu težinu.

Milka Tesla Glumičić – najstarija sestra Nikole Tesle

Milka Tesla Glumičić bila je najstarija sestra Nikole Tesle. Prema podacima Muzeja Nikole Tesle, rođena je 1852. godine u Senju, a umrla je prije novembra 1911. godine.

Bila je udata za Radivoja Glumičića, sa kojim je imala kćerku Georginu – Ginu. O Gininom životu takođe je sačuvan podatak da se poslije škole udala za protu Petra Lalića, što pokazuje koliko su porodične veze Teslinih sestara ostajale povezane sa svešteničkim krugovima iz kojih je i sam Nikola potekao.

O Milki se ne zna mnogo u javnim izvorima, što nije neobično za žene njenog vremena. Njena sudbina nije zabilježena kroz velike javne događaje, ali jeste kroz porodične veze koje su nastavile život jedne porodice čije će prezime kasnije postati poznato cijelom svijetu.

Ako je Nikola Tesla bio onaj koji je otišao najdalje, Milka je pripadala onom dijelu porodične priče koji je ostao bliže korijenima. Njena životna putanja bila je mnogo tiša, ali upravo takve sudbine često najjasnije pokazuju kakav je bio svijet iz kog je Tesla potekao.

Ona je bila dio porodice u kojoj su se cijenili disciplina, vjera, znanje i rad. Iako nije imala javni život kakav je imao njen brat, njen položaj u porodičnom stablu Nikole Tesle ostaje važan jer nas podsjeća da se iza svake velike biografije nalaze i oni čiji se životi pamte kroz nekoliko podataka, ali čije prisustvo ne može da se izbriše.

Angelina Tesla Trbojević – sestra čiji je sin krenuo Teslinim putem

Angelina Tesla Trbojević bila je srednja Teslina sestra. Prema podacima Muzeja Nikole Tesle, rođena je 20. juna 1853. godine u Smiljanu, a preminula je 16. avgusta 1931. godine u Kistanjama, u Dalmaciji.

Bila je udata za protu Jovu Trbojevića i sa njim je imala petoro djece. U njenoj porodici posebno se izdvaja sin Nikola Trbojević, koji je kao mladić otišao u Ameriku i postao inženjer u automobilskoj industriji.

Ovaj podatak posebno je zanimljiv jer pokazuje da se tehnički i stvaralački duh porodice Tesla nije završio samo na Nikoli. Nikola Trbojević, Angelinin sin, u Americi je radio kao inženjer i ostavio trag u oblasti automobilskih mjenjača, a mnogi sistemi koji se danas koriste zasnovani su na nekom od njegovih pronalazaka.

Zbog toga Angelina nije važna samo kao Teslina sestra, već i kao majka čovjeka koji je, na drugačiji način, nastavio porodičnu vezu sa tehnikom, inženjerstvom i izumiteljstvom.

U njenoj biografiji vidi se i šira slika jedne porodice u kojoj se znanje prenosilo kroz generacije. Nikola Tesla je otišao u svijet i postao simbol naučne genijalnosti, ali se u porodici njegove sestre Angeline takođe pojavljuje trag onog istog nemira koji čovjeka tjera da stvara, istražuje i unapređuje ono što već postoji.

Angelinin život, kao i životi mnogih žena iz 19. i prve polovine 20. vijeka, nije bio javno ispisivan njenim sopstvenim glasom. Ali kroz podatke o njenoj porodici vidimo koliko je njena loza bila obrazovana, snažna i povezana sa duhom vremena u kojem su se nauka, vjera, tradicija i modernizacija sudarale na svim stranama.

Marica Tesla Kosanović – najmlađa sestra i majka Save Kosanovića

Marica Tesla Kosanović bila je najmlađa sestra Nikole Tesle. Rođena je 1858. godine u Smiljanu, a preminula je 29. oktobra 1938. godine u Zagrebu.

Bila je udata za protu Nikolu Kosanovića, sa kojim je imala četiri sina. Među njima se posebno izdvaja Sava Kosanović, njen najstariji sin, jugoslovenski političar, diplomata i publicista.

Sava Kosanović bio je veoma blizak sa svojim ujakom Nikolom Teslom. Često je boravio u Sjedinjenim Američkim Državama i u izvorima se navodi da je upravo on označen kao Teslin nasljednik.

Zbog toga Maricina porodična linija ima posebno mjesto u priči o Teslinom nasljeđu. Preko nje i njenog sina Save, veza sa Nikolom Teslom nije ostala samo porodična, već je dobila i javnu, diplomatsku i kulturnu dimenziju.

Marica je, kao najmlađa sestra, pripadala generaciji koja je odrastala u senci porodične tragedije zbog smrti brata Daneta, ali i u vremenu kada je Nikola već pokazivao izuzetne sposobnosti. Njena životna priča zato nosi poseban emotivni sloj – ona je bila dio najbliže porodice čovjeka koji će zauvijek napustiti zavičaj i postati svjetsko ime, ali koji nikada nije sasvim izgubio vezu sa svojim porijeklom.

Kada govorimo o Marici, govorimo i o ženi čiji je sin kasnije imao važnu ulogu u očuvanju uspomene na Nikolu Teslu. Upravo kroz porodicu Kosanović nastavio se jedan dio priče o Teslinom nasljeđu, ne kroz laboratorije i patente, već kroz sjećanje, dokumenta, javni rad i vezu sa čovjekom koji je svoj život proveo daleko od zemlje u kojoj je rođen.

Zašto su Tesline sestre važne?

Milka, Angelina i Marica nisu bile naučnice čije su biografije punile svjetske enciklopedije, ali to ne znači da su bile nevažne. Naprotiv, njihovi životi nam pomažu da Nikolu Teslu vidimo kao čovjeka iz porodice, a ne samo kao genija iz udžbenika.

One nas vraćaju u kuću iz koje je potekao. U porodicu u kojoj su se preplitali sveštenička tradicija, snažan majčin uticaj, obrazovanje, gubici, selidbe i velika očekivanja. Vraćaju nas u vrijeme kada su žene često bile stub porodice, iako su rijetko bile javno priznate kao nosioci istorije.

Njihove sudbine pokazuju i koliko je porodica Tesla bila razgranata, obrazovana i povezana sa ljudima koji su kasnije ostavljali trag u različitim oblastima. Angelinin sin Nikola Trbojević otišao je u Ameriku i postao inženjer, dok je Maricin sin Sava Kosanović ostao zapamćen kao političar, diplomata, publicista i Teslin blizak rođak.

Zato priča o Teslinim sestrama nije samo zanimljiv detalj sa društvenih mreža. To je mali prozor u svijet iz kog je Nikola Tesla potekao. Svijet u kojem se genijalnost nije pojavila niotkuda, već iz porodice u kojoj su postojali snažni karakteri, talenat, disciplina i izuzetna unutrašnja snaga.

Kada sljedeći put čujete ime Nikole Tesle, sjetite se da iza njega nije stajala samo priča o jednom usamljenom geniju. Stajala je porodica. Otac Milutin. Majka Đuka. Tragično preminuli brat Dane. I tri sestre – Milka, Angelina i Marica – žene koje su ostale u sjenci njegovog velikog imena, ali bez kojih slika o Teslinom porijeklu nije potpuna.

Nezavisne

Znameniti Srbi i Srpkinje, blistavi umovi autentičnog karaktera, sticajem okolnosti nisu se ostvarili kao roditelji.

Nikola Tesla

Naš najpoznatiji naučnik nije se ženio. Kada ga je jedan novinar upitao zašto je tako, rekao je: „Naumio sam da sav svoj život posvetim radu, i iz tog razloga odrekao sam se ljubavi i društva dobre žene; a i više od toga. Mislim da književnik ili muzičar treba da se ožene. Oni tako dobivaju nadahnuće koje ih vodi većem uspehu. Ali pronalazač ima tako žestoku narav, sa toliko divlje, strašne osobenosti, da bi morao sve da napusti i da se tako odrekne svoje izabrane oblasti rada da bi se posvetio ženi. A i šteta je što je tako; ponekad se osećamo tako usamljenim.“

Ivo Andrić

Bio je oženjen Milicom Babić, kostimografkinjom, ali nisu imali dece. Poznavali su se više od 30 godina, a ona je najpre bila udata za doplomatu Nenada Jovanovića, koji je umro 1957, a tek onda su se Ivo i Milica venčali. Andrić je tada imao 66. Milica je bila njegova dugogodišnju ljubav, a radila je kao kostimografkinja u Narodnom pozorištu u Beogradu.

Mihailo Petrović Mika Alas

Čuveni srpski mаtemаtičаr, profesor Univerzitetа u Beogrаdu, аkаdemik Srpske krаljevske аkаdemije i аlаs, ostavio je veliki trag u svom radu, bio jedan od najučenijih ljudi svog vremena. Bio je strastveni ribolovac, pаsionirаni putnik, prošao je kroz sve evropske zemlje i upoznаo njihove glаvne grаdove, stigao na Severni i Južni pol. Živeo je 75 godina, a nije ostavio potomke.

Dositej Obradović

Srpski prosvetitelj i reformаtor školovаo se zа kаluđerа, аli je nаpustio tаj poziv i krenuo nа putovаnjа po celoj Evropi, gde je primio ideje evropskog prosvetiteljstvа i rаcionаlizmа. Rаdio je nа prosvećivаnju svog nаrodа, prevodio važna delа, pisаo, bio prvi popečitelj (ministar) prosvete u Sovjetu. Nije se ženio i nije imao decu.

Branko Radičević

Čuveni pesnik čija je velika ljubav bila Mina, ćerka Vuka Karadžića, ali nikad nisu sklopili brak. Nije imao drugu ljubav i nije imao potomstvo, preminuo je od tuberkoloze 1. jula 1853. u bečkoj bolnici na rukama Vukove žene Ane. Sahranjen je na Stražilovu, brdu na Fruškoj gori.

Jovan Dučić

Bio je jedan od najpoznatijih srpskih književnika i vrsni diplomata. Imao nekoliko velikih ljubavi, kojima je posvetio svoje pesme, nije se ženio i ostavio naslednike.

Isidora Sekulić, prva žena akademik u Srbiji

Prva žena akademik u srpskoj istoriji, članica SANU od 1950, književnica, esejistkinja, nastavnica, avanturistkinja, poliglota i kritičarka umetnosti – bila je jedan od najbistrijih umova 20. veka. Studirala je književnost i pedagogiju, interesovala se za prirodne nauke i filozofiju (doktorirala filozofiju u Nemačkoj 1922). U srpskoj i evropskoj književnosti ostala je upamćena po svojim delima kao što su putopis „Pisma iz Norveške“, dnevnik „Saputnici“… Bila je prva Srpkinja članica SANU, bolničarka na frontu do 1915.

Desanka Maksimović, pesnikinja

Bila je srpska pesnikinja, profesorka književnosti i članica Srpske akademije nauka i umetnosti, udala se za Sergeja Slastikova Kalužanina 1933, glumca i pesnika, ali nisu imali dece. Govorila je da su njene pesme njena deca.

Ksenija Atanasijević, profesorka i filozofkinja, prva doktorka nauka u Srbiji

Ksenija Atanasijević je prva žena koja je na Beogradskom univerzitetu stekla diplomu doktorke nauka 1922, a nije se tu zaustavila. Ona je prva žena zaposlena kao profesorka na Beogradskom univerzitetu i prva srpska filozofkinja. Osim što je bila istaknuta feministkinja, filozofkinja, pacifistkinja, antifašistkinja, članica Male ženske antante i Internacionalne organizacije žena za mir, bila je urednica prvog feminističkog časopisa „Ženski pokret“ u Srbiji – promovišući mir i toleranciju unapredila je prava žena u Srbiji.

Sofija Jovanović, srpska Jovana Orleanka

Sofija Jovanović, koju su Francuzi nazvali srpskom Jovankom Orleankom, jeste srpska ratna heroina koja se borila u Balkanskim ratovima i u Prvom svetskom ratu. Kada je izbio Prvi svetski rat, ona se kao Sofronije Jovanović prijavila u srpsku vojsku. Učestvovala je u oslobođenju Beograda, preživela Prvi svetski rat i Balkanske ratove – tada je izgubila deo stopala i ostala invalid. Odlikovana je sa čak 13 medalja za hrabrost. Kada se rat završio, Sofija nije pričala o njemu, smatrala je da za otadžbinu treba dati sve. Bila je razočarana zato što su drugi solunski borci zahtevali privilegije zbog učešća u ratu.

Marija Maga Magazinović, prva srpska novinarka

Maga je bila filozofkinja, profesorka, koreografkinja, bibliotekarka i aktivistkinja. Rođena je u Užicu, seli se u Beograd gde se bori za prava žena. Studirala je na Filozofskom fakultetu – gde se izborila za prava studentkinja da mogu redovno da pohađaju nastavu, a to je uradila i na Pravnom fakultetu. Punih 40 godina Maga je bila i profesorka filozofije, nemačkog i srpskog jezika u Prvoj ženskog gimnaziji. Ona je bila prva žena koja je dovela moderan ples u Srbiju, prva žena novinarka po zvanju, prva žena bibliotekarka u Narodnoj biblioteci Srbije. Volontirala je kao bolničarka u toku Balkanskih ratova.

Draga Ljočić, prva lekarka u Srbiji

Draga Ljočić, prva lekarka, uz to i feministkinja, studirala je medicinu u Cirihu. Ipak, nije mogla da se zaposli u državnog bolnici. Nakon što je dobila odobrenje od kraljice Natalije, Draga otvara privatnu praksu. Ipak, 1881. uspeva da se zaposli u državnoj bolnici, ali nije imala istu platu kao njene muške kolege. Pošto je tražila jednaka prava muškaraca i žena u profesijama, optužena je da promoviše nemoral. Bila je toliko posvećena ovom cilju da je uspela da ostvari svoje ideje i ideale. Bila je velika filantropkinja. Zalagala se za otvaranje dečjih bolnica, izgradnju domova za nezbrinutu decu i volontirala kao bolničarka za vreme Balkanskog i Svetskog rata.

Nadežda Petrović, čuvena srpska slikarka

Nadežda Petrović se smatra najbitnijom srpskom slikarkom 20. veka – bila je najznačajnija srpska slikarka impresionizma i faovizma, a njena dela izlagana su širom Evrope od 1901. do 1912. Od 1912. Nadežda prestaje da se bavi slikarstvom jer po izbijanju Balkanskih ratova dobrovoljno odlazi da radi na frontovima kao bolničarka. Odlikovana je medaljom za hrabrost i medaljom Crvenog krsta. U Balkanskim ratovima preživela je tifus i koleru, a svoju drugu bitku sa tifusom gubi 1915.

Branko Ćopić, Novak Đoković, Ivo Andrić, Nikola Tesla, Johnny Cash, Silvana Armaneulić, Johnny Depp, Miodrag Petrović Čkalja, Milena Dravić i Dragan Nikolić, Nikola Simić, Milorad Mandić Manda i mnogi, mnogi drugi danas su ovjekovječeni na muralima u ovom gradu. Svakodnevne šetnje postaju sve ljepše uz prekrasno oslikane fasade zgrada i ne možete da se ne zapitate kako je sve to počelo i kako je Deni odlučio da naslika svoj prvi mural u gradu.

„Imao sam potrebu da probam nešto novo, a s obzirom na to da mi je crtanje na samom papiru dosadilo, pokušao sam se oprobati na zidu kao platnu i krenulo mi je. Školovan nisam, mada mislim da je vrijedno spomena da sam proveo nekih pola godine na banjalučkoj Akademiji umjetnosti”, počinje svoju priču Deni Božić.

Ljubav prema slikanju prvo se odrazila na zidove njegovog doma na kojima je crtao male slike i škrabotine koje je kasnije prekrio većim muralima. Uglavnom su to portreti neodređenih ličnosti, čisto eksperimentisanje. Međutim, ljubav prema slikanju inspirisala je Denija da provjeri da li može tehnički izvesti realizam lika na zidu. To mu je itekako pošlo za rukom pa je Doboj dobio mural rap legende Dr. Drea.

Stanari iz obližnjih zgrada, kao i Denijevi drugari bili su i više nego prijatno iznenađeni, a njihove pozitivne reakcije su mu dale vjetar u leđa da slika i dalje. Tada je stigao poziv od Turističke organizacije Grada Doboja da uradi dva murala na zidovima nekadašnje beogradske robne kuće što mu je donijelo i zaradu, kao i pažnju medija.

Nakon katastrofalnih poplava koje su Doboj pogodile 2014. godine mnoge zgrade su dugo nosile tragove sivila koje je iza sebe ostavljala mutna voda. Tada je problem riješio Deni sa svojim betonskim bojama, vodom i četkama. Smatra da je to počeo raditi u pravo vrijeme zahvaljujući čemu je i grad počeo dobijati na estetskoj vrijednosti. Sa slušalicama u ušima iz kojih uvijek svira dobra muzika Deni trenutno radi na liku jokera i još nekoliko privatnih narudžbi, mada ističe da je najsretniji kada radi za svoju dušu.

“Uglavnom su mi najdraži oni murali koje radim bez tuđih sugerisanja, motivi koje sam biram. Ti su rijetki s obzirom na to da smo kao narod poprilično ‘zatucani’ u smislu prihvatanja nečega na što i nismo navikli, nečeg originalnog. O tome šta ću naslikati u većini slučajeva odlučujem sam, ali sa druge strane tu su i neki komercijalizovaniji radovi pa imam manje slobode oko izbora motiva”, ističe Deni.

Veoma često građani Doboja stanu pored murala u ranim fazama kad sve izgleda poprilično nejasno i pokušavaju da odgonetnu šta to Deni slika. Njihove interpretacije mladog umjetnika znaju slatko da nasmiju.

Ako bi se među prolaznicima našao neko ko je takođe zaljubljenik u slikarstvo, koji savjet bi mu dao Deni?

“Rijetko kad sam i dijelio savjete, ali možda, ako se baš strogo odluče da urone u taj svijet umjetnosti, rekao bih im da ne odustaju. Treba da imaju ogromnu dozu discipline i kritike kako prema samom sebi, tako i prema radu”, otvoreno priča Deni.

Ideja i inspiracije za nove murale Deniju nikad ne manjka. Planira da oslika još mnogo zidova zgrada u Doboju. Ukoliko niste u prilici da dođete u ovaj grad, onda svakako posjetite Denijevu Facebook stranicu te WEB site  i uživajte u virtuelnoj šetnji Dobojem, gradom prelijepih murala.

Udarac tramvaja i eksplozija boja. Njena dugačka šarena suknja, koja je padala do poda, pala je i na kapke i prekrila njegov život.

Osamnaestogodišnja Frida je nakon septembarskog udarca 1925. godine ustala i zakoračila u svijet stvaranja, iz kojeg je nakon junskog udarca 1926. godine sedamdesettrogodišnji Gaudi iskoračio.

A svakim korakom, od onog prvog, ostavljao je kao Marica znak svog prolaska. Samo, iz njegovih ruku, mrvice su bile ogromne. A ipak, mrvice za Boga, u kog je vjerovao toliko da je prozvan Božjim Arhitektom. Ali na ovom svijetu je ipak on bio Demiurg, Graditelj, Bog.

Njegov svijet: Barselona.

Teško bi bilo zamisliti taj mediteranski grad, smješten na ivici Pirinejskog poluostrva, u uvijek nemirnoj, duhom ili oružjem, Kataloniji, u kojoj se istorija piše nebeskim bojama keramičkih pločica, kamenih crkvenih svodova jednako kao crvenim nijansama prolivene krvi katalonskog u borbi protiv kasteljanskog.

Gaudijev katalonski bio je jezik kojim je govorio mnogo manje od svog katalanskog stvaralaštva.

On je živi duh katalonske Barselone koju je gradio i oblikovao punih pedeset godina, od 1876. godine.

Tada je sve krenulo za neobičnog čovjeka, koji je radio i studirao, koji je padao ispite, a briljirao u geometriji, čovjeka čijih sedam dijela je UNESCO upisao u svjetsko naslijeđe i stavio pod zaštitu.

Umjetnik i vizionar, ekscentrik kog je bilo teško razumjeti, svojim svetim trojstvom, arhitekturom, inženjerstvom i religijom, izmijenio je svoj grad i arhitekturu samu.

Vjerovao je da čovjek stvara pravim linijama, dok Bog stvara pomoću krivih, crta prirodu punu zakrivljenja i uglova. Da li se želio približiti Bogu kada je praveći Kasa Baljo (Casa Batallo), čiji je krov probodeni zmaj, sa sve kopljem ili Kasa Mila (Casa Mila), koja stoji na ćošku ulice sa 150 prozora i bez ćoška, potpuno napustio prave linije, ne zna se, ali se zna da je njegov dizajn onaj koji ostavlja bez teksta, bez komentara, bez daha.

Ovaj potpuni vladar materijala, boja i oblika, ne samo da je radio predivne, već i korisne stvari. On je praktično bio recikler: koristio je već upotrebljavane pločice i raznobojnu korištenu keramiku za svoja djela.

Svaka njegova građevina, na neki način, imitacija je prirode, koja je pored Biblije bila opsesija reumatičnom, bolešljivom dječaku, odraslom u svom svijetu, u samoći i pored četvoro braće i sestara. Ta opsesija je živjela od rodnog Reusa do Barselone, od prvog velikog djela, Kase Vinsens (Casa Vincens) do poslednje, još nezavršene, Sagrada Familije (Sagrada Familia).

Imitacija prirode i čovjeka, kako njenog dijela, dala je jedno od najoriginalnijih i najmaštovitijih djela. Kasa Mila ili, kako su je savremenici prozvali, La Pedrera, Kamenolom, kuća je bez ćoškova, kuća koja i nije kuća, već skelet od stubova i meso od kamena, čovjek sa nakitom od balkona i predivnih ograda, kojom Gaudi ispituje granice i nepravilnosti same prirode, koliko i tvorevine.

A ispitao je i pomjerio granice još jednom, ali ovaj put one zakonske kada je 1904. godine restauracijom pomoću keramike, kamena i željeza, potpuno izmijenio izgled Kase Baljo sagrađene dvadeset i sedam godina ranije. A onda je luda Barselona moguće ludom arhitekti, dodijelila nagradu za jednu od tri najbolje građevine godine.

Ali trebali bismo biti zahvalni i porodici Guel, jednom od najvećih gaudijevih klijenata, u čije ime je napravio neke od najspektakularnijih stvari: park, kriptu, palatu i cijelo jedno imanje.

Gradio je svakodnevno. Gradio je neumorno, do poslednjeg dana kada je došao u bolnici. Tu su ga nakon dana traganja pronašli prijatelji, smještenog u skromni krevet, nakon što vozači nisu na šinama prepoznali neobičnog vegetarijanca, pomalo nalik na prosjaka i kog, u strahu da neće biti plaćeni, nisu htjeli odvesti do ljekara. Nije izašao iz bolnice.

Ali tog desetog juna nije izašao, nije otišao nikuda ni iz Barselone.

On i dalje živi kroz svoje remek djelo Sagrada Familija, crkvu koju je papa Benedikt 2010. godine, po ritualima starim koliko i katoličanstvo, posvetio u baziliku.

Tvorevina koju je započeo tridesetogodišnji arhitekta, inženjer i potpuni genije, gradi se od 1882. godine i biće završena tek 2026. godine. Možda. Treba završiti kamenu šumu iznutra, čija raznobojna stabla, kameni stubovi različitih materijala, stoje raspoređena tako da iznesu težinu 170 metara visoke građevine, koja seže u nebo, a ipak ostaje, po pobožnom planu, metar niža od najvišeg prirodnog, Božjom rukom stvorenog, uzvišenja u svojoj okolini. Treba isklesati, sazidati, podići cijelu Bibliju ispričanu kroz kamene zidove. Svaka scena, svaki stih Svetog pisma ispisan je oblicima spolja i posvećen bojama i kamenim listovima svoda iznutra.

Životno djelo ne samo Gaudija, već i tri generacije porodice Benet, oca, sina i unuke, arhitekata, inženjera i skulptora, preobraćenog Japanca, sada katoličke vjeroispovijesti, Norvežanina koji pomoću najnovijeg i najmodernijeg aeronautičkog inženjerskog softvera dekodira Gaudijeve zapise i bombardovanjem uništene makete i upustva, raste pred našim očima. Kakav je to put – od njegovih očiju do naših.

Sagrada Familija. SF. Science Fiction. Naučna fantastika. Ništa drugo do to. Ko zna kroz koji portal, zvjezdanu kapiju ili dalekobacač je prošao čovjek koji je prije 133 godine napravio proračune za koje ljudi prave softvere da ih “provale” i nalaze da je svaki detalj, svaki kamen, svaki proračun savršen, geometrija bez greške i bez milimetra odstupanja.

Zamislite samo svijet iza kapaka Nikole Tesle. Šta je sve letjelo iza njih, kakve munje su sijevale, kakvi osjećaji prolazili tijelom. I što je elektricitet bio iza tih, boje i oblici su bili iza Gaudijevih. Beskraji. Obojica su vjerovali da je nešto iznad njih što ih vodi. Obojica su vidjela nešto što mi ne možemo. Stotinu godina ispred vremena, kažu, a da li bi ikada i stotinu godina kasnije, iko napravio što i oni?

Te lude pedesete pretprošlog vijeka, šta su samo dale u razmaku od četiri godine. Šta su samo oni dali nauci i umjetnosti, čovječanstvu, za period vječnosti. (Uzgred, obojica su provela život posvećen samo svom stvaranju, obojica su imala samo momenat koji je upitnikom ispisala po jedna žena. Ali, kao da nijedna od njih na kraju nije postojala.)

Bilo je potrebno sabrati tri generacije, tri zanimanja, dodati vijek i po i konstruisati softver da bi se dobilo ono što je bilo u umu jednog čovjeka.

“Pred nama stoji genije ili luđak”, rekli su dajući diplomu arhitekte Gaudiju. Šanse su bile 50-50. Ali to je ta akademska isključivost. Ovaj čovjek je možda bio i jedno i drugo, možda ludi genije, možda genijalni luđak. Možda je srž genijalnosti u ludilu. Ili obrnuto. Možda. Ko bi znao šta je u tim umovima, u tim svjetovima, u tim prostorima bez kraja, u kojima grade kao Bogovi. Vladaju kao Bogovi. Svjetovi koji, možda po zamisli svemira, ostavljaju dio svojih svemira u ovom malom svemiru koji dijelimo sudarajući se svojim tijelima. Ko bi znao šta je u njima. Ko bi znao.

Možemo zavirti u njihove kutove, u poneko skriveno mjesto u kom se skrivala neka Kasa Mila, neki kameni most Artigas vrta, neka kapela, fontana ili probodeni zmaj.

Sa sjenkom vjetra pored sebe treba proći ulicama Barselone i tražiti Safonovo Groblje mrtvih knjiga, koje je skriveno negdje u moru Gaudijevih živih boja i oblika.

Barselona danas je dio uma jednog genija. Luda, luđa, Barselona. Lijepa, ljepša, Barselona. Danas, sutra, bilo kog dana, zauvijek.

Grad u obliku Gaudijeve duše.