U Republici Srpskoj se godišnje kod oko 180 žena dijagnostikuje karcinom grlića materice, a prema najnovijim podacima Instituta za javno zdravstvo iz 2025. godine – u prosjeku 46 žena godišnje umre od ove bolesti.
Specijalista ginekologije i akušerstva Bolnice “Srbija” u Istočnom Sarajevu Gordana Vuković ukazala je da je osnovni faktor rizika za nastanak karcinoma grlića materice infekcija onkogenim tipovima HPV-a, najčešće serotipovima 16 i 18.
“Upravo iz tog razloga ginekolog će posegnuti za HPV tipizacijom. Najefikasnija mjera primarne prevencije je blagovremena vakcinacija protiv humanih papiloma virusa”, naglasila je Vukovićeva.
U Republici Srpskoj dostupna je devetovalentna vakcina protiv HPV-a, koja je besplatna i preporučuje se djevojčicama i dječacima uzrasta od 11 do 18 godina, saopštila je Bolnica “Srbija”.
Vukovićeva je pojasnila da je riječ o imunizaciji koju preporučuje porodični ljekar ili pedijatar u domu zdravlja, a vakcina se primjenjuje u dvije ili tri doze, u zavisnosti od uzrasta, u razmaku od šest do 12 mjeseci.
“Vakcinacija je bezbjedna, ali ne isključuje dalje preventivne preglede. Pored HPV infekcije, faktori rizika su veći broj abortusa, veći broj trudnoća, pušenje, primjena oralnih kontraceptiva, loši socioekonomski uslovi i pozitivna porodična anamneza”, navela je Vukovićeva.
Svake godine u januaru obilježava se Evropska nedjelja prevencije raka grlića materice, a osnovna poruka ove kampanje jeste da je rak grlića materice maligna bolest koja se blagovremeno može spriječiti.
Vukovićeva je istakla da ova kampanja ima za cilj da žene svih životnih dobi podstakne na razmišljanje o mogućoj prevenciji kroz redovne godišnje preglede.
Vukovićeva je napomenula da je cilj redovnih preventivnih pregleda otkrivanje početnih promjena na grliću materice, prije nego što se maligno oboljenje razvije.
“Kada se rak razvije, tretman je znatno teži, a uspjeh liječenja mnogo manji”, upozorila je Vukovićeva.
Prema njenim riječima, patogeneza karcinoma grlića materice počinje infekcijom visokoonkogenim HPV virusima, zatim dolazi do razvoja prekanceroznih lezija različitog stepena, da bi na kraju nastao invazivni karcinom, a cijeli proces u prosjeku traje od pet do 10 godina – što je dovoljno dug period da se promjene otkriju u ranoj fazi, kada se mogu lako otkloniti bez trajnih posljedica.
Pregled za rano otkrivanje promjena na grliću materice obavlja se skriningom – PAPA testom, a dva dana prije uzimanja uzorka ne treba koristiti vaginalete niti imati seksualne odnose.
U Republici Srpskoj se Programom prevencije i kontrole nezaraznih bolesti preporučuje da sve žene starije od 25 godina obave preventivni ginekološki pregled jednom u tri godine, a u slučaju povećanog rizika i češće.
“Različita udruženja ginekologa imaju različite preporuke za izvođenje PAPA testa, u zavisnosti od nalaza, tako da svaka žena treba da prati uputstva svog ginekologa. U slučaju patološkog PAPA brisa, potrebno je uraditi kolposkopiju, na osnovu koje se određuje dalji tretman”, pojasnila je Vukovićeva.
Vukovićeva je naglasila da se blagovremenom vakcinacijom protiv HPV-a, redovnim preventivnim pregledima kod ginekologa i eliminacijom faktora rizika značajno smanjuje mogućnost nastanka karcinoma grlića materice.
Ukoliko se karcinom ipak razvije – rana dijagnoza i pravovremeni tretman su ključni jer što se bolest otkrije u ranijem stadijumu, veće su i stope izlječenja.
“Najčešći znaci i simptomi koji upućuju na rak grlića materice su krvarenje tokom i nakon odnosa, krvarenje između dvije menstruacije, produženo menstrualno krvarenje, pojačan sekret, krvarenje nakon menopauze, bolovi u maloj karlici i krstima, kao i otoci nogu. Ukoliko se primijeti bilo koji od ovih simptoma – potrebno je javiti se ginekologu. Što se promjene ranije otkriju, liječenje je uspješnije”, poručila je Vukovićeva.
Karcinom grlića materice, poslije karcinoma dojke, jedan je od najčešćih karcinoma kod žena.
