Kako ljudski letovi u svemir nastavljaju da pomjeraju granice, naučnici pokušavaju da razumiju, i minimiziraju, fizički i psihološki uticaj putovanja u svemir na ljudsko tijelo.
Posada svemirske misije Artemis II vratila se na Zemlju nakon što je prešla 406.771 kilometar do druge strane Mjeseca, najdalje što se čovjek do sada upustio u svemir, piše Euronews.
Stručnjaci rade na razumijevanju uticaja takvih putovanja na ljudsko tijelo, jer svemirske misije postaju sve češće i duže – a zdravstveni rizici koji su uključeni daleko prevazilaze sve sa čime se susrećemo na Zemlji.
NASA je identifikovala pet opasnosti svemirskih letova, uključujući zračenje, izolaciju i ograničenost, udaljenost od Zemlje, gravitaciju ili njen nedostatak i zatvorena ili neprijateljska okruženja.
Kako se tijelo menja u svemiru?
Ljudsko tijelo, ispostavilo se, nije stvoreno za svemir.
Promjene u gravitaciji ili njeno dugotrajno odsustvo mogu erodirati gustinu kostiju, preraspodijeliti moždanu tečnost i oštetiti funkciju srca.
Čak i promjene između različitih nivoa gravitacije mogu izazvati mučninu u kretanju i otežati astronautima da se orijentišu.
Prema nedavnim izveštajima NASA, pronalaženje načina za poboljšanje ljudskih performansi u rješavanju ovih problema je ključni prioritet za misije na Mjesec i Mars.
Niska gravitacija takođe može promijeniti srce i krvne sudove, a težina toga zavisi od trajanja putovanja, povećavajući se za duže misije.
Promjene kardiovaskularnog sistema mogu dovesti do stvaranja krvnih ugrušaka, srčanih aritmija i niskog krvnog pritiska.
Prema NASA, kosti gube između 1% i 1,5% svoje gustine svakog mjeseca tokom misije od četiri do šest mjeseci.
U međuvremenu, dugotrajno bestežinsko stanje može takođe izazvati promjene u tjelesnim tečnostima koje mogu uticati na vid i intrakranijalni pritisak, poznat kao neuro-okularni sindrom povezan sa svemirskim letovima.
Promjene u navikama i rasporedima
U svemiru, vrijeme i rasporedi ne funkcionišu kao na Zemlji. Astronauti doživljavaju nepravilne cikluse svjetlosti i tame koji mogu uticati na njihov san i cirkadijalne ritmove.
Oni na Međunarodnoj svemirskoj stanici, na primjer, svjedoče 16 izlazaka i zalazaka sunca dnevno, što utiče na njihove obrasce spavanja.
Druge promjene u njihovoj dnevnoj rutini odnose se na obroke i vrstu hrane dostupne tokom svemirske misije.
Astronautima nije potrebna ista količina ili vrsta hranljivih materija kao što bi im bila potrebna na Zemlji. Istraživanja iz prethodnih svemirskih misija zabilježila su slučajeve u kojima su članovi posade imali neadekvatan unos energije, tečnosti, kalcijuma i natrijuma.
Svemirska ishrana stoga ima dvostruku ulogu: obezbjeđuje astronautima dovoljno energije, a istovremeno obezbjeđuje hranljive materije potrebne za suzbijanje svih negativnih efekata svemirskog leta.
Naučnici NASA-e rade na tome da osiguraju da su obroci prihvatljivi, bezbjedni, hranljivi, dugotrajni, laki za pripremu i dovoljno raznovrsni da bi se izbegao zamor od jelovnika.
Izazov za mentalno zdravlje
Pored fizičkog uticaja, svemirski let takođe utiče na raspoloženje i mentalno zdravlje astronauta.
Izolacija, zatvorenost, udaljenost od Zemlje i visok stres mogu povećati rizik od anksioznosti, depresije i niskog morala.
Trenutna istraživanja o tome kako posade mogu održavati psihološko zdravlje su neophodna za usjpeh i bezbjednost budućih misija, napomenula je NASA.
Mjere koje svemirske agencije podstiču za podršku mentalnom zdravlju u svemiru uključuju vođenje dnevnika, svakodnevno vežbanje, slušanje muzike i pisanje voljenima.
Šta se dešava ako se astronaut razboli u svemiru?
Uzimajući u obzir sve ove zdravstvene rizike, kako posada upravlja bolešću tokom svemirske misije?
NASA tvrdi da, bez obzira na dužinu ili ciljeve misije, svi ljudski letovi u svemir zahtjevaju određeni stepen medicinske podrške tokom misije.
Međutim, kako bi se smanjila potreba za medicinskom negom tokom misije, agencija se fokusira na preventivne mjere kao što su suplementacija vitaminima, kompletni pregledi tijela i 14-dnevni karantin prije lansiranja.
Na osnovu najčešće očekivanih stanja, NASA prilagođava medicinske resurse tokom leta kako bi osigurali da se može efikasno reagovati na najverovatnija ili ozbiljna medicinskia stanja.
Većina stanja se može liječiti slično kao na Zemlji. Međutim, ograničenja u liječenju znače da se prednost daje lijekovima koji mogu služiti višestrukim svrhama i imati minimalne neželjene efekte.
