Sportisti često koriste proizvode bez recepta kako bi smršali ili poboljšali nivo energije i performanse.
Međutim, velika većina biljnih i dijetetskih suplemenata nikada ne prolazi kroz formalna testiranja efikasnosti ili bezbjednosti jer njihova proizvodnja i sadržaj nisu ni izbliza regulisani od strane Uprave za hranu i lijekove, kaže Robert Fontana, medicinski doktor Univerziteta u Mičigenu.
Kako broj ovakvih proizvoda dostupnih u Sjedinjenim Državama nastavlja da raste, više od 80 000 komercijalnih proizvoda je dostupno potrošačima, pri čemu skoro 50 procenata odraslih izvještava o redovnoj upotrebi najmanje jedne vrste suplemenata. Mnogi neželjeni efeti su povezani sa konzumiranjem suplemenata, uključujući hepatoksičnost ili hemijski izazvano oštećenje jetre.
Fontana i Hassan su istražili nekoliko popularnih biljnih i dijetetskih suplemenata koji se uzimaju bez recepta, a koji su povezani sa oštećenjima jetre.
Dodaci za bodibilding
Čini se da većina biljnih i dijetetskih suplemenata za bodibilding koja dovode do oštećenja jetre sadrže androgene anaboličke steroide ili su kontamirani drugim hemikalijama.
Androgeni anabolički stereoidi su sintetički derivati testosterona. Neka medicinska stanja zahtjevaju njihovu upotrebu, ali sportisti koriste mnoge od ovih steroida bez medicinskog nadzora zbog njihovih svojstava za poboljšanje performansi i izgradnju mišića.
“Upotreba ovih proizvoda je veoma česta među profesionalnim i sportistima amaterima, uključujući mnoga veoma aktivna vojna lica”, kaže Fontana. “Podaci sugerišu da 69 odsto ovih pojedinaca koristi najmanje jedan od ovih suplemenata, dok 22 odsto navodi da koristi više od 3 dnevno.”
Ovi proizvodi se često kupuju u prodavnicama zdrave hrane. Tokom protekle dvije decenije prijavljen je značajan porast slučajeva oštećenja jetre koji je povezan sa nedozvoljenom upotrebom ovakvih proizvoda.
“Dodaci za bodibilding koji sadrže androgene anaboličke stereoide mogu dovesti do oštećenja jetre, uključujući teški holestatski hepatitis, za koji su potrebni mjeseci da se izliječi”, kaže Fontana. “Pored toga, različiti višesastojni dodaci ishrani koji se uzimaju za povećanje energije, povećanje performansi i olakšavanje gubitka težine mogu dovesti do potencijalno ozbiljnog, ili čak fatalnog, oštećenja jetre.”
Ekstrakt zelenog čaja ili GTE
Neki od najčešće korištenih suplemenata koji se ne koriste za bodibilding, a koji su povezani sa hepatoksičnošću uključuju ekstrakt zelenog čaja i dodatke ishrani sa više sastojaka koji sadrže i biljne sastojke i druga jedinjenja. Ovi proizvodi uključuju poznata imena kao što su Hydroxycut, Oxy ELITE Pro and LipoKinetix.
Ekstrakt zelenog čaja, ili GTE, dobija se od nefermentisanih listova kineskog čajevca, Camellia sinensis. Jedan od aktivnih sastojaka GTE je jedan oblik katehina, kojeg ima u izobilju i čajevima, proizvodima od kakaoa i određenim bobicama. Ovo jedinjenje ima navodno utiče na gubitak težine zaustavljanjem lipogenih enzima koji izazivaju masti.
Dok javnost ima tendenciju da na biljne dijetetske suplemente gleda kao na bezbjednije od većine konvencionalnih lijekova, to nije uvijek slučaj, kaže Fontana.
“Različite studije na životinjama su pokazale hepatoksični (i vjerovatno smrtonosni) potencijal GTE”, kaže on. U jednoj studiji u kojoj je šest pacijenta uzimalo Slimquick proizvode za mršavljenje koji sadrže GTE, svih šest je pretrpilo hepatocelularnu povredu, dok su četiri od šest takođe imala tešku žuticu. Dodatno, tri pacijenta iz ove grupe su hospitalizovana, a jedan je morao na transplataciju jetre.
Hydroxycut suplement za mršavljenje
Prvi prijavljeni slučajevi hepatoksičnosti koji se pripisuju ovom proizvodu koji sadrži efedru uključivali su 12 pacijenata u SAD koji su razvili teški hepatitis nakon konzumiranja suplementa. Od pacijenata, 75% su bile žene, prosječne starosti 38 godina.
U prosjeku je bilo dovoljno samo osam nedjelja korištenja ovog suplementa da pojedinac razvje hepatocelularnu povredu nakon uzimanja Hydroxycuta.
Osam od ovih pacijenata se oporavilo od oštećenja jetre, dok je troje podvrgnuto transplataciji jetre, kaže Fontana. Jedan pacijent je preminuo prije transplatacije.
Prijavljeno je najmanje 17 dodatnih slučajeva oštećenja jetre povezanih sa ovim suplementom. 2004. godine Uprava za hranu i lijekove je zabranila prodaju suplemenata koji sadrže efedru.
“Bez propisa kao što su standardizovane hemijske analize i uputstva za proizvodnju proizvoda, gotovo je nemoguće odrediti tačan hemijski sastav za ove vrste suplemenata”, kaže Fontana. “A to samo dodaje još jedan element opasnosti za njihovo konzumiranje.”
